Ο καθηγητής Νίκος Αποστολίδης, μέλος της Συμβουλευτικής Επιτροπής της ΕΕΦ, μιλά για τον σημαντικό πρόγονό του και τη συμβολή του στην Ελληνική Επανάσταση.

 

 

Η κυβέρνηση της Ουγγαρίας ανήγειρε πρόσφατα ένα μνημείο για τους πεσόντες Ούγγρους φιλέλληνες υπέρ του αγώνα για την ανεξαρτησία της Ελλάδας, στον Δήμο Νικολάου Σκουφά (Πέτα). Παράλληλα, το Κοινοβούλιο της Ουγγαρίας έστειλε την εθνική σημαία της χώρας στο Μουσείο Φιλελληνισμού στην Αθήνα.

Η ιστορία των δύο χωρών έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και πολλές συμπτώσεις.

Πριν αναφερθεί κανείς στον Ουγγρικό Φιλελληνισμό και στη συνεισφορά του στην Ελληνική Επανάσταση, είναι σημαντικό να υπενθυμίσει τις ρίζες του συνθήματος του Αλεξάνδρου Υψηλάντη, με το οποίο ξεκίνησε η Ελληνική Επανάσταση.

ΜΑΧΟΥ ΥΠΕΡ ΠΙΣΤΕΩΣ ΚΑΙ ΠΑΤΡΙΔΑΣ.

Το σύνθημα αυτό έχει βαθιές ρίζες στην Ουγγρική ιστορία.

Το Ουγγρικό βασίλειο, μετά τις αρχές του 16ου αιώνα, ήταν ουσιαστικά διαιρεμένο και πολιτικά ασταθές. Περιελάμβανε και τη σημερινή Ρουμανία πριν αυτή περάσει στον έλεγχο των Οθωμανών. Το 1514 έλαβε χώρα η εξέγερση του György Dózsa στο χώρο της σημερινής Ουγγαρίας. Ήταν ένας Ούγγρος ευγενής από την Τρανσυλβανία, όπως και πολλοί από τους χαϊντούκους του (οι χαϊντούκοι ήταν οι «Κλέφτες» των Βορείων Βαλκανίων), οι οποίοι ήταν κυρίως γεωργοί και μοναχοί ή ιερωμένοι. Ο βασικός σκοπός τους ήταν η άμυνα κατά των Τούρκων. Παράλληλα η εξέγερση είχε και κοινωνικά στοιχεία. Στο πλαίσιο αυτό  οι αγρότες-χαϊντούκοι πολεμούσαν για πρώτη φορά  με σύνθημα «για την χριστιανική πίστη και για τη χώρα τους».

Το 1552, κατά την κατάληψη της Τιμισοάρα της Ρουμανίας από τους Τούρκους, ο ηγέτης ενός σώματος Ούγγρων, οδήγησε τους μαχητές του σε μία άνιση μάχη χωρίς ελπίδα. Για να ενθαρρύνει τους πολεμιστές του τους ζήτησε να αγωνιστούν για έναν ένδοξο θάνατο υπέρ πίστεως και πατρίδος (pro fide, pro patria). To ιστορικό αυτού του πολέμου γράφηκε από τον σύγχρονο των γεγονότων Ούγγρο Franz von Forgách-Ghymes (1530 – 1577).

Το 1605 έλαβε χώρα η εξέγερση των Ούγγρων χαϊντούκων της Τρανσυλβανίας υπό τον Ούγγρο πρίγκηπα Istvan Bocsksai κατά του Αυτοκράτορα της Ουγγαρίας και της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας Ροδόλφου Β’ (Rudolf II). Σε επιστολή του ο Bocskai εξηγεί ότι η ανταρσία έγινε για την υπεράσπιση της «αρχαίας ελευθερίας του έθνους και της πίστης» και ότι επιθυμούν την πρόοδο της πατρίδας τους (patria) Τρανσυλβανίας, την οποία θεωρούν «το φώς του έθνους». Το ίδιο εξηγούν και δύο άλλοι Ούγγροι οπλαρχηγοί των χαϊντούκων σε δική τους επιστολή:

«Εξεγερθήκαμε λοιπόν και πήραμε τα όπλα για τη Χριστιανική θρησκεία, και για το όνομα του Ιησού Χριστού, του Σωτήρα μας και για τη γλυκυτάτη μας πατρίδα».

Το 1703-1711 έγινε η εξέγερση του Ούγγρου Francis (Ferenc) Rákóczi II (1676 – 1735) κατά των Αυστριακών. Το σύνθημα ήταν «με τον Θεό για την πατρίδα και την ελευθερία». Η εξέγερση αυτή είχε ως αποτέλεσμα την προσωρινή ανεξαρτησία της Ουγγαρίας και της Τρανσυλβανίας. Με τον στρατό του Rákóczi πολέμησαν και ένοπλα σώματα από διάφορες εθνότητες των Βορείων Βαλκανίων και της Ανατολικής Ευρώπης.

Μία σειρά από συγκινητικές ιστορικές συμπτώσεις συνδέουν τον εθνικό ήρωα της Ουγγαρίας Rákóczi  με τον Αλέξανδρο Υψηλάντη:

(α) Ο πρώτος έζησε την παιδική του ηλικία στο κάστρο του Μουγκάτς (σήμερα στη Δυτ. Ουκρανία) και αργότερα πολέμησε γύρω από αυτό. Στο ίδιο κάστρο φυλακίστηκε ο Υψηλάντης και έζησε τα τελευταία χρόνια της ζωής του.

(β) Και οι δύο υιοθέτησαν το ίδιο σύνθημα. ΜΑΧΟΥ ΥΠΕΡ ΠΙΣΤΕΩΣ ΚΑΙ ΠΑΤΡΙΔΟΣ.

(γ) Ο Rákóczi αφού ηττήθηκε, έφυγε από την Αυστρουγγαρία. Το 1717 πήγε στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Τον επόμενο χρόνο Αυστρία και Οθωμανική Αυτοκρατορία υπέγραψαν τη Συνθήκη του Πασάροβιτς, με βάση την οποία οι Αυστριακοί ζήτησαν από το σουλτάνο να τους παραδώσει τον Rákóczi. Ο σουλτάνος αρνήθηκε. Το ίδιο έγινε αντίστροφα όταν ο Υψηλάντης κατέφυγε στο Αυστριακό έδαφος και με την ίδια συνθήκη οι Τούρκοι ζήτησαν να τους τον παραδώσουν. Το ιστορικό με τον Ούγγρο επαναστάτη ήταν η δικαιολογία για να μην παραδώσει η Αυστρία τον Υψηλάντη στους Τούρκους.

Ο Rákóczi είναι εθνικός ήρωας στην Ουγγαρία και ο μεγάλος Ούγγρος συνθέτης Franz List, συνέθεσε προς τιμήν του το εμβατήριο Rákóczi, που αποτελεί τον ανεπίσημο ύμνο της Ουγγαρίας.

Το Μουσείο Φιλελληνισμού διαθέτει ένα σημαντικό έγγραφο του 1790. Πρόκειται για μία επιστολή που στέλνει ο Γάλλος πρέσβης στην Κωνσταντινούπολη, Choiseul-Gouffier, στην Αυστρία. Έχει διασώσει από βέβαιο θάνατο από τις τουρκικές φυλακές, έναν Ούγγρο ευγενή αξιωματικό, τον de Saint Jvani, και αφού αυτός ανάρρωσε, προσπάθησε ο Γάλλος πρέσβης να τον φυγαδεύσει στην Τεργέστη. Υπενθυμίζεται, ότι ο Choiseul-Gouffier είναι ο Φιλέλληνας συγγραφέας του σημαντικού έργου ‘Ταξίδι στην Ελλάδα’ (‘Voyage Pittoresque sur la Grece’) και αργότερα, ο πρόεδρος του Ελληνόγλωσσου Ξενοδοχείου στο Παρίσι. Ήταν ηπρώτη μυστική οργάνωση για την απελευθέρωση της Ελλάδος.

 

Choiseul-Gouffier, Marie Gabriel Florence Auguste, Γάλλος πρέσβης και λόγιος της αρχαίας Ελλάδας (1752-1817). Υπογραφή επιστολής. Κωνσταντινούπολη, 5. IV. 1790. 2 σελ. Σε bifolium. Folio. Στο «Monsieur le Comte de Czapari» για τον κ. De Saint Jvani τον οποίο ο Choiseul-Gouffier έσωσε από σίγουρο θάνατο από τα χέρια των Τούρκων ένα χρόνο νωρίτερα. Ο St. Jvani, ένας Ούγγρος ευγενής και αξιωματικός, βοηθούσε τον Choiseul-Gouffier να φροντίζει τους Αυστριακούς κρατουμένους και σχεδιάζει να επανέλθει στους συντρόφους του στη μάχη.

 

Διαπιστώνουμε την κοινή μοίρα και τους αγώνες των δύο λαών για την ελευθερία τους.

Το 1820 επισκέφθηκε την Ελλάδα ο Ούγγρος ευγενής Szechenyi, o οποίος θαύμασε τον αρχαίο Ελληνικό πολιτισμό, αλλά εξέφρασε και την θλίψη του για τα δεινά των σκλαβωμένων Ελλήνων.

Και φθάνουμε τώρα στην Ελληνική Επανάσταση.

Ο αγώνας των Ελλήνων συγκίνησε τον Ουγγρικό λαό, ο οποίος είχε επαφή με την δράση των Ελλήνων στην Αυστροουγγαρία, από το έργο του Επισκόπου Ιγνάτιου Ουγγροβλαχίας, του Άνθιμου Γαζή, από την Εταιρεία Φιλομούσων στη Βιέννη, τον Ερμή Λόγιο, κλπ.

Από το 1821 και μετά, πολλοί Έλληνες πρόσφυγες βρήκαν καταφύγιο εντός της ουγγρικής επικράτειας, ενώ την άνοιξη του 1824 ο κόμης Laszlo Festetich έβγαλε ενθουσιώδη λόγο στο Oυγγρικό Κοινοβούλιο υπέρ της ελληνικής υπόθεσης.

Το καφενείο Paradicsom στην Πέστη ήταν μαζί με το Πανεπιστήμιο της Πέστης, τα σημεία ζυμώσεων μεταξύ Ελλήνων και Ούγγρων, και τα κέντρα διάδοσης των Ελληνικών θέσεων. Εκεί οργανώθηκε προοδευτικά η Ελληνο-ουγγρική λεγεώνα, με στόχο την αποστολή εθελοντών στην Ελλάδα.

Πολλοί Ούγγροι εθελοντές ήρθαν στην Ελλάδα. Πρώτα έδωσαν το παρόν στη μάχη του Πέτα.

 

Αναπαράσταση της μάχης του Πέτα. Έργο του Παναγιώτη Ζωγράφου, παραγγελία του Στρατηγού Μακρυγιάννη (Συλλογή ΕΕΦ / Μουσείο Φιλελληνισμού).

 

Dobronoki, Emeryk (-1822). Πολωνός Φιλέλληνας ουγγρικής καταγωγής από την πόλη Dłużniewo (πλησίον Płońsk) ή Suwałki. Ήρθε στην Ελλάδα τον Φεβρουάριο του 1822. Υπηρέτησε στον β΄ Λόχο του Τάγματος των Φιλελλήνων ως ανθυπολοχαγός και έπεσε ηρωικά στη μάχη του Πέτα στις 4 Ιουλίου 1822. Αναφέρεται λανθασμένα και ως «Tabernocky».

Czernianky, von (αγνώστου ονόματος). Ούγγρος Φιλέλληνας. Ιατρός. Έφθασε στην Ελλάδα τον Ιούλιο του 1822.

Descheffy, Karl von (-1822). Ούγγρος Φιλέλληνας. Αναφέρεται επίσης και ως «Doeschessy» και «Deschettis». Ανθυπολοχαγός του Αυστριακού Στρατού κατά τους Ναπολεόντειους Πολέμους. Μέσω Λιβόρνου, έφθασε τον Φεβρουάριο του 1822 στο Μεσολόγγι. Υπηρέτησε ως αξιωματικός του Συντάγματος Πεζικού του Τακτικού Στρατού. Έπεσε ηρωικά στη μάχη του Πέτα στις 4 Ιουλίου 1822.

Radice ή Radics (αγνώστου ονόματος). Ούγγρος Φιλέλληνας. Έφθασε στην Ελλάδα μέσω Κωνσταντινουπόλεως. Στρατιώτης της Γερμανικής Λεγεώνας από τον Απρίλιο του 1822 . Δεν μαρτυρείται συμμετοχή του στη μάχη του Πέτα στις 4 Ιουλίου 1822.

Πολλοί Ούγγροι Φιλέλληνες συμμετείχαν όμως και σε πολλές άλλες φάσεις του αγώνα των Ελλήνων.

Ο Christotulo και ο Georg (αγνώστου ονόματος). Έπεσαν ηρωικά κατά την πολιορκία της Ακρόπολης των Αθηνών στις 6 Μαΐου 1827.

Ο Jeremias, Janos. Συμμετείχε στην Επανάσταση. Με το πέρας της Εθνεγερσίας, εγκαταστάθηκε μόνιμα στην Ελλάδα. Συνταξιοδοτήθηκε το 1859 ως κρατικός λειτουργός του ελληνικού κράτους.

Ο Kommaromi, Siegmund έφθασε στο Μεσολόγγι την ίδια περίοδο με τον Λόρδο Βύρωνα.  Ανάμεσα στους Ούγγρους που υπερασπίστηκαν το Μεσολόγγι στην τελευταία πολιορκία ήταν και δύο γυναίκες (μόνο το όνομα της Μαρίας Μπάροτι έχει διασωθεί). Οι γυναίκες αυτές τραυματίστηκαν και αιχμαλωτίστηκαν κατά την Έξοδο. Άλλος ένας Ούγγρος Φιλέλληνας, γνωστός ως Καρλ, σκοτώθηκε κατά την Έξοδο.

Ο Lasso ή Lasky, Christoph ήταν Ούγγρος εθελοντής από τη Βουδαπέστη. Ήρθε στην Ελλάδα το 1826 και κατετάγη στον Τακτικό Στρατό. Πολέμησε στη μάχη του Χαϊδαρίου στις 6 Αυγούστου 1826 και έλαβε μέρος στην πολιορκία της Ακρόπολης των Αθηνών. Έπεσε ηρωικά στη μάχη του Αναλάτου στις 24 Απριλίου 1827.

Στη μάχη αυτή σκοτώθηκε και άλλος ένας Ούγγρος, ο Marc (αγνώστου ονόματος).

Ιδιαίτερα σημαντική είναι η ιστορία ενός Ούγγρου Φιλέλληνα που ήρθε στην Ελλάδα με τον γιό του.

Ο Mangel ή Mankel, Ernst. Ούγγρος Φιλέλληνας από την Πέστη ή κατά άλλες πηγές από την Τρανσυλβανία. Ήρθε στην Ελλάδα το 1822, μαζί με τον γιο του Michael Ernst Mangel. Έλαβε μέρος σε πολλές μάχες και τραυματίσθηκε πολλές φορές. Πήρε μέρος στην πρώτη πολιορκία της Ακρόπολης (ως αγγελιοφόρος), στη μάχη των Δερβενακίων, στην πολιορκία του Ναυπλίου (1822), στις πολεμικές επιχειρήσεις της Καρύστου, της Χίου, όπως και στη μάχη του Χαϊδαρίου. Οργάνωσε την πρώτη ελληνική στρατιωτική μπάντα που εμψύχωνε τους Έλληνες και Φιλέλληνες πριν από κάθε μάχη. Υπογραμμίζεται εδώ ότι η στρατιωτική μπάντα αποτελούσε κεντρικό στοιχείο της λειτουργίας του τακτικού στρατού της εποχής. Στη συνέχεια τοποθετήθηκε ως αρχιμουσικός στον Ελληνικό Στρατό. Μετά την Εθνεγερσία έζησε στην Αθήνα. Εκανε συνολικά 22 παιδιά. Σήμερα ζουν στην Ελλάδα και σε άλλες χώρες της Ευρώπης πολλοί απόγονοί του.

Ο Mangel, Michael Ernst (1800-1887). Ήρθε στην Ελλάδα μαζί με τον πατέρα του Ernst Mangel. Μετά την Επανάσταση υπηρέτησε ως ταγματάρχης στον Ελληνικό Στρατό και έζησε στην Αθήνα, όπου πέθανε τον Ιανουάριο του 1887. Τιμήθηκε με 3 μετάλλια εξαίρετων πράξεων (Αγώνος, Ανδρείας και Σωτήρος). Ο γιος του διετέλεσε το 1881 ειρηνοδίκης Θηβών. Σήμερα ζουν στην Ελλάδα πολλοί απόγονοί του.

Τον αγώνα των Ελλήνων τίμησαν όμως και Ούγγροι καλλιτέχνες.  Ένας από αυτούς είναι ο Adalbert Schaffer. Ένας σημαντικός πίνακάς του βρίσκεται σήμερα στο Μουσείο Φιλελληνισμού στην Αθήνα.

 

Πίνακας του Ούγγρου ζωγράφου Adalbert Schäffer (1815-1871), Έλληνας επαναστάτης μάχεται υπερασπιζόμενος τον πατέρα του, ελαιογραφία σε μουσαμά (συλλογή ΕΕΦ / Μουσείο Φιλελληνισμού)

 

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το έργο του Ούγγρο γλωσσολόγου JÓZSEF ACZÉL, οι μελέτες του οποίου δείχνουν την μακροχρόνια ιστορική σχέση του Ουγγρικού και του Ελληνικού λαού.

Το 1926 στο βιβλίο του «Szittya-görög eredetünk», έγραφε, μεταξύ άλλων:

1) «Η ουγγρική γλώσσα έχει τρεις χιλιάδες ρίζες λέξεων, που είναι πανομοιότυπες με τις ελληνικές».

2) «Τα αρχαία ελληνικά κείμενα, τα κείμενα του Βυζαντίου και της Σκυθίας είναι πανομοιότυπα».

3) «Ορισμένες από τις λέξεις, όταν είναι γραμμένες, είναι εκπληκτικά παρόμοιες».

Και συνέχιζε:

«Σε ολόκληρον τον κόσμο, εκτός από τις κλασσικές αρχαίες γλώσσες (ελληνικά και το «παιδί» τους, τα λατινικά), μόνο στα ουγγρικά μπορούν να γραφτούν ποιήματα σε κλασσικό εξάμετρο. Αυτό είναι ένα μοναδικό γλωσσικό φαινόμενο!

(…) Σε μερικά από τα ουγγρικά λαϊκά τραγούδια, η μελωδία είναι παλαιά και έρχεται από την εποχή των Σκυθών (εννοείται των Θρακών της περιοχής)».

Η Εταιρεία για τον Ελληνισμό και Φιλελληνισμό, και ολόκληρος ο Ελληνικός λαός, ευχαριστούν τον λαό της Ουγγαρίας για την προσήλωσή του στις αξίες του Ελληνικού πολιτισμού, και την συνεισφορά του κατά την Ελληνική Επανάσταση.

 

Πηγές – Βιβλιογραφία:

  • Άρθρο του Γιώργου Αργυράκου, «Το σύνθημα του Αλεξάνδρου Υψηλάντη»
  • Konstantin Soter Kotsowilis: Die Griechenbegeisterung der Bayern unter König Otto I. München 2007
  • Emanuel Turczynski: Sozial- und Kulturgeschichte Griechenlands im 19. Jahrhundert. Von der Hinwendung zu Europa bis zu den ersten Olympischen Spielen der Neuzeit. Mannheim und Möhnesee 2003

 

Βίντεο παρουσίασης του Μουσείου Φιλελληνισμού.

Στην παρουσίαση είναι η Ευλαμπία Ρέβη και πίσω από τα γυρίσματα βρίσκεται η σκηνοθέτις Μαρία Ρίζου, στην αρχισυνταξία ο Σωτήρης Σκουλούδης, στην κάμερα είναι ο Νίκος Πατελάρος, στον ήχο ο Γιώργος Αργύρης και στο drone ο Λάζαρος Ταμπούζος. Την παραγωγή υπογράφουν οι Domenica Production και Iris Studios.

 

 

Ο Αφροαμερικανός Φιλέλληνας James Jakob Williams, (συλλογή ΕΕΦ / Μουσείου Φιλελληνισμού)

 

Το άρθρο αυτό παρουσιάζεται στο πλαίσιο της ειδικής Έκθεσης για τον Αμερικανικό Φιλελληνισμό που οργανώνει το Μουσείο Φιλελληνισμού για το 2021, σε συνεργασία με την Πρεσβεία των ΗΠΑ στην Αθήνα @USEmbassyAthens

Έχει ήδη επισημανθεί ο Ελληνικός πυρετός που γνώρισαν οι ΗΠΑ την δεκαετία 1820 και η συμβολή του Αμερικανικού φιλελληνισμού στην Ελληνική Επανάσταση. Αυτό που είναι λιγότερο γνωστό είναι ότι τον αγώνα των Ελλήνων στήριξε και η κοινότητα των Αφροαμερικανών και ότι ένας Αφροαμερικανός πολέμησε γενναία στο πλευρό των Ελλήνων.

Επίσης δεν είναι γνωστό ότι η Ελληνική Επανάσταση απετέλεσε την βάση και οι Έλληνες σκλάβοι προσέφεραν τα σύμβολα για την προώθηση του αγώνα για την κατάργηση της δουλείας στις ΗΠΑ.

Ο James Jakob Williams, ήταν Αφροαμερικανός Φιλέλληνας από τη Βαλτιμόρη της Πολιτείας Μέριλαντ των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής. Υπηρέτησε ως πεζοναύτης του Αμερικανικού Πολεμικού Ναυτικού. Με την ιδιότητα αυτή συμμετείχε στον πόλεμο μεταξύ ΗΠΑ και Αλγερίας που έλαβε χώρα το 1815. Πολέμησε γενναία και διακρίθηκε στις επιχειρήσεις αυτές. Στην Αλγερία υπηρετούσε υπό τις διαταγές του Αμερικανού ναυάρχου Stephen Decatur, ο οποίος είχε αναγνωρίσει την αξία και την γενναιότητά του. Με το τέλος των επιχειρήσεων στην Αλγερία, και αφού ολοκλήρωσε την θητεία στον Αμερικανικό στόλο, ο Ναύαρχος Decatur του πρότεινε να πάει στην Ελλάδα, όπου είχε καταργηθεί η δουλεία.

Ο Williams έφθασε στην Ελλάδα τον Ιανουάριο του 1827 και τοποθετήθηκε βοηθός του Βρετανού Φιλέλληνα ναυάρχου Thomas Cochrane. Ο Williams ακολούθησε τον Cochrane παντού σε όλες τις στρατιωτικές επιχειρήσεις, μέχρι την αποχώρηση του τελευταίου από την Ελλάδα, τον Δεκέμβριο του 1827. Ο Williams παρέμεινε στην Ελλάδα και συμμετείχε σε διάφορες μάχες και ναυμαχίες. Σε πολλές μάλιστα περιπτώσεις είχε διεισδύσει κρυφά στις τάξεις του εχθρού για να συλλέξει και να μεταφέρει στους Έλληνες πολύτιμες πληροφορίες διακινδυνεύοντας τη ζωή του.

Κατά την διάρκεια των επιχειρήσεων για την απελευθέρωση της Ναυπάκτου, ο Williams τραυματίσθηκε σοβαρά από θραύσμα κανονιού στο χέρι και στο πόδι και μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο του Πόρου. Σε μία κρίσιμη στιγμή των συγκρούσεων ηγήθηκε μίας ομάδας Ελλήνων αγωνιστών και ανέλαβε τον έλεγχο του Ελληνικού πλοίου Σωτήρ, που ήταν ακυβέρνητο. Μάλιστα ανέλαβε ο ίδιος την λαγουδέρα συγκεντρώνοντας τα εχθρικά πυρά επάνω του. Με την πράξη του αυτή έσωσε το πλοίο από αιχμαλωσία.

Ο γενναίος αυτός Αφροαμερικανός Φιλέλληνας, προσέφερε τη ζωή του στον αγώνα των Ελλήνων. Πέθανε το 1829 στην Ελλάδα.

Η ΕΕΦ τιμά τον James Jakob Williams που έζησε τα τελευταία χρόνια της ζωής του σαν ελεύθερος άνθρωπος σε μία ελεύθερη Ελλάδα.

Ας δούμε όμως ποιο ήταν το κλίμα που επικρατούσε στην Αμερική, ιδιαίτερα στους κύκλους των Αφροαμερικανών την περίοδο εκείνη.

Ο αντίκτυπος που είχε η Ελληνική Επανάσταση προκύπτει από τα άρθρα που δημοσίευε η πρώτη εφημερίδα των απελεύθερων Αφροαμερικανών στις ΗΠΑ, η Freedom’s Journal, που κυκλοφορούσε από τον Μάρτιο του 1827 στη Νέα Υόρκη. Η εφημερίδα αυτή,  που είχε ως κύριο ενδιαφέρον τον αγώνα κατά της δουλείας, είδε στην Ελληνική Επανάσταση έναν αγώνα σκλάβων εναντίον δυναστών. Στις ειδήσεις από την Ελλάδα έδινε βαρύτητα ανάλογη με τις ειδήσεις από την Αϊτή, την Αφρική και τις Δυτικές Ινδίες. Μεταξύ άλλων, η Freedom’s Journal δημοσίευσε με μεγάλη ικανοποίηση την 21 Δεκεμβρίου 1827 την είδηση για τη Ναυμαχία του Ναυαρίνου.

Ενδιαφέρον είναι το ότι η εφημερίδα αυτή έβλεπε με συμπάθεια και τους γενίτσαρους, τους οποίους (όχι αβάσιμα) θεωρούσε σκλάβους που σφαγιάσθηκαν από τον «τύραννο» Μαχμούτ Β’ (το 1826), καθώς και τις γυναίκες των χαρεμιών που επίσης τις θεωρούσε σκλάβες.

Μάλιστα η εφημερίδα αυτή δημοσίευσε και φιλελληνικά ποιήματα. Όπως το “Greek Song” και το “To Greece” και το “Song of the Janissary”. Τα ποιήματα αυτά επαναλαμβάνουν το σύνθημα «ελευθερία ή θάνατος» και προβάλουν  την εικόνα των αλυσίδων, το τυπικό σύμβολο σκλαβιάς. Παρουσιάζουμε μερικούς στίχους σε ελεύθερη απόδοση:

 

ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ (F.J. 12/10/1827)

Χαίρε, χώρα του Λεωνίδα,  […]
Μη δειλιάζετε, απόγονοι των ηρώων του Μαραθώνα.
Καλύτερα να πέσετε εκεί όπου οι πρόγονοί σας αναπαύονται,
παρά να σέρνετε τις φοβερές οθωμανικές αλυσίδες. […]

 

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΣΜΑ (F.J. 7 Σεπ. 1827)

Στρατιώτη, σέλωσε το γενναίο άλογο.
Τρέξε, τρέξε στη φωτιά του πολέμου.
Είναι καλύτερα εκεί να ματώσεις και να πεθάνεις,
παρά να σέρνεις την άμαξα του τύραννου. […]
Χτύπα! Χτύπα! Μη θαρρείς ότι πάει χαμένο
το χτύπημα που σπάζει τις αλυσίδες. […]
Εκεί, εκεί που δείχνει ο Καραϊσκάκης!
Εκεί που κυματίζει η ημισέληνος, […]

 

ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΟΥ ΓΕΝΙΤΣΑΡΟΥ  (F.J., 4/5/1827)

Για λίγο μόνο, ο τύραννος θα νικήσει,
αλλ’ αυτός και οι πασάδες του, μπροστά μας θα πέσουν.
Η μοίρα που κύλισε τον Σελίμ από το θρόνο μέσα στα αίματα,
θα είναι και δικιά σου, ξιπασμένε Μαχμούτ, τ’ ορκιζόμαστε. […]
Πρόσεχε, σκληρέ Μαχμούτ! Η ώρα σου έφτασε […].

 

Αποκόμματα ειδήσεων από τη φιλελληνική δράση διαφόρων «Ελληνικών Επιτροπών» στις ΗΠΑ. Πάνω: ένα δωδεκάχρονο παιδί χαρίζει το ρολόι του στην φιλελληνική επιτροπή του Pittsburgh, με την παράκληση τα έσοδα να δοθούν στους πεινασμένους Έλληνες (Εφημερίδα Freedom’s Journal).

 

Η θλιβερή μοίρα των εκατοντάδων χιλιάδων Ελλήνων σκλάβων που πωλούνταν καθημερινά στα σκλαβοπάζαρα της Μεσογείου, συγκλόνισε την Αμερικανική κοινωνία κατά το πρώτο μισό του 19ου αιώνα. Οι Αμερικανοί Φιλέλληνες εθελοντές που βίωσαν την φρίκη αυτή (Dr. Samuel Gridley Howe, Jonathan Pecham Miller, κλπ.), μετατράπηκαν σε ηγετικές μορφές του αγώνα εναντίον της σκλαβιάς των Αφρικανών Αμερικανών στις ΗΠΑ. Ο αγώνας αυτός είχε ένα κεντρικό σύμβολο. Την Ελληνίδα σκλάβα.

Η Ελληνίδα σκλάβα ήταν το διάσημο γλυπτό που φιλοτέχνησε ο μεγάλος Αμερικανός γλύπτης Hiram Powers το 1844. Είναι η ιστορία ενός μικρού κοριτσιού από τα Ψαρά.

Η Γαρυφαλιά Μοχάλβη (1817 – 1830), κατάγεται από τα Ψαρά. Οι γονείς της σφαγιάσθηκαν κατά την σφαγή Χίου και η μικρή Γαρυφαλιά πουλήθηκε από τους Τούρκους ως δούλη. Εντελώς τυχαία, την ανακάλυψε ο Αμερικανός Πρόξενος Joseph Langston στη Σμύρνη. Μετά από πολλές προσπάθειες κατάφερε να την απελευθερώσει και την έστειλε το 1827 στην Βοστώνη.

Η ιστορία της Γαρυφαλιάς και η ομορφιά της, ενέπνευσαν τον γλύπτη Hiram Powers να φιλοτεχνήσει το 1844 ένα από τα αριστουργήματα της παγκοσμίου γλυπτικής του 19ου αιώνα, με τίτλο η «Ελληνίδα σκλάβα» (“Greek Slave”).

 

Η Ελληνίδα σκλάβα, έργο του 1844 του Αμερικανού γλύπτη Hiram Powers

 

Σήμερα το πρωτότυπο του αγάλματος βρίσκεται στο Μουσείου του Brooklyn. Αντίγραφο του βρίσκεται στο Μουσείο Φιλελληνισμού στην Αθήνα (www.phmus.org).

Το άγαλμα αυτό της Ελληνίδας σκλάβας αποτέλεσε το κεντρικό έμβλημα του αγώνα και των εκστρατειών για την κατάργηση της δουλείας στις ΗΠΑ.

 

Πηγές / Βιβλιογραφία:

  • Jonathan Peckam Miller, The Conditions of Greece in 1827 and 1828, Harpers, New York,1828.

Ο Miller γνώρισε τον Williams στην Ελλάδα και αναφέρεται σε αυτόν στο βιβλίο του ως εξής:

«Ενας γενναίος Αμερικανός νέγρος. 21 Δεκεμβρίου. Πήρα στο σπίτι μου τον Τζέιμς Γουίλιαμς, έναν μαύρο άνδρα από τη Βαλτιμόρη, που είχε περάσει αρκετό καιρό στο νοσοκομείο (του Πόρου). «Ο Γουίλιαμς ήρθε στην Ελλάδα με τον Λόρδο Κόχραν, ήταν μάγειρας του του πλοίου Sauveur και συμπεριφέρθηκε με μεγάλη ψυχραιμία και αυταπάρνηση σε πολλές μάχες, ιδιαίτερα στη μάχη στον Κόλπο του Λεπάντο (Κόλπος της Ναυπάκτου), όπου αποδείχθηκε αληθινά ότι είχε περάσει από το σχολείο του Ντεκατούρ ; Γιατί όταν δεν βρέθηκε Έλληνας να πάρει το τιμόνι, ο Ουίλιαμς προσέφερε εθελοντικά τις υπηρεσίες του και εκεί χτυπήθηκε από ένα θραύσμα, που έσπασε το πόδι και το χέρι του. Προηγουμένως είχε διαπληκτιστεί με τους Τούρκους καθώς παλιότερα είχε χάσει ένα δάχτυλο στο Αλγέρι όταν ήταν στην υπηρεσία των Ηνωμένων Πολιτειών, υπό τον Ντεκατούρ (πρόκειται για τον πλοίαρχο Stephen Decatur, 1779-1820, επικεφαλή μοίρας του αμερικανικού στόλου που έλαβε διαταγή να επιτεθεί κεραυνοβόλα το 1815 κατά του οθωμανικού στόλου στο λιμάνι του Αλγερίου προκειμένου να ελευθερώσει ένα εμπορικό αμερικανικό καράβι που είχαν αιχμαλωτίσει οι Οθωμανοί χρησιμοποιώντας τους ναύτες του ως δούλους). Επειδή δεν είχε ρούχα, του έδωσα ένα κοστούμι.

Οι εικόνες είναι από τα Ελληνικά Hoaxes

  • John Lloyd Stephens, “Incidents of Travel in Greece, Turkey, Russia and Poland“, 1838 – 1839.

Ο Stephens αναφέρει στο βιβλίο του:

«Ίσως να με κατηγορήσουν, που ανακατεύω τα αθάνατα ονόματα του Δον Τζον της Αυστρίας και του Θερβάντες, με αυτά του Τζορτζ Γουίλσον, της Προβηγκίας του Ρόουντ Άιλαντ και του Τζέιμς Ουίλιαμς, ενός μαύρου της Βαλτιμόρης, που ήταν μάγειρας στη ναυαρχίδα του Λόρδου Κόχραν στη μεγάλη μάχη μεταξύ του ελληνικού και του τουρκικού στόλου. Ο Τζορτζ Ουίλσον ήταν πυροβολητής σε ένα από τα ελληνικά πλοία και συμπεριφέρθηκε με τόση γενναιότητα, που ο Λόρδος Κόχραν, σε ένα δείπνο για τη μνήμη του γεγονότος, ήπιε δημόσια στην υγεία του. Στην ίδια μάχη ο Τζέιμς Ουίλιαμς, ο οποίος είχε χάσει το δάχτυλό του στην υπηρεσία των Ηνωμένων Πολιτειών υπό τον Ντέκατουρ στο Αλγέρι, και είχε συμπεριφερθεί με μεγάλη ψυχραιμία και ατρόμητος σε πολλές συμπλοκές, όταν δεν βρέθηκε ένας Έλληνας να αναλάβει το τιμόνι, προσέφερε εθελοντικά τις υπηρεσίες του και χτυπήθηκε από θραύσματα, που έσπασαν τα πόδια και τα χέρια του.»

 

Οι εικόνες είναι από τα Ελληνικά Hoaxes

 

 

 

 

Άρθρο του Theo Dirix

 

Περίληψη: Από τα μεσαιωνικά χρόνια η πόλη της Λιέγης στο Βέλγιο υπήρξε κέντρο κατασκευαστών οπλισμού. Μετά τη γαλλική περίοδο που διήρκεσε μέχρι την πτώση του Ναπολέοντα το 1814-1815, ο Ολλανδός Βασιλέας Γουίλιαμ Α’ του Οράντζ-Νασάου επένδυσε σημαντικά στη βιομηχανία μετάλλων και όπλων της πρώην πρίγκιπο-επισκοπής της Λιέγης. Επισήμως ουδέτερη στην ελληνική Επανάσταση, η κυβέρνηση αρνήθηκε επίσημα (και ισχυρίστηκε ότι θα εμπόδιζε) τις εξαγωγές όπλων στους Έλληνες Επαναστάτες, προστατεύοντας προσεκτικά την οθωμανική της αγορά. Αρχικά επικράτησαν εμπορικά κίνητρα σε όλους τους κατασκευαστές, αλλά σύντομα, εμπνευσμένος από τον ελληνικό αγώνα για την ελευθερία, ο βελγικός εθνικισμός αναπτύχθηκε επίσης στη Λιέγη, διευκολύνοντας τις συμφωνίες αποστολής όπλων στην Ελλάδα.[1]

 

«Φίλε μου», είπε το παιδί, το ελληνόπουλο με τα μπλε μάτια,

«Δεν εύχομαι τίποτε άλλο, παρά να έχω λίγο μπαρούτι και βόλια!»[2]

Σε έναν από τους φιλοελληνικούς στίχους του, ο Βίκτωρ Ούγκο, ο πιο γνωστός Γάλλος συγγραφέας της εποχής, σκηνοθετεί ένα παιδί που επιθυμεί όπλα περισσότερο από παιχνίδια. Περισσότερο από έναν ποιητικό ή ρομαντικό μύθο, η ιστορία του Φιλελληνισμού λέει επίσης την ιστορία του οικονομικού κέρδους και της ανθρώπινης απώλειας.

Μέχρι το τέλος του δέκατου όγδοου αιώνα, η πόλη της Λιέγης φιλοξένησε εβδομήντα έως ογδόντα κατασκευαστές όπλων, που εξήγαγαν πιστόλια, όπλα, κανόνια, μαχαίρια, ξιφολόγχες, πυρομαχικά, βόλια, μπαρούτι και στολές, κυρίως στη Γαλλία.

Μόλις ανέλαβε την εξουσία του Ηνωμένου Βασιλείου των Κάτω Χωρών, που αποτελείτο από τα σημερινά βασίλεια του Βελγίου και των Κάτω Χωρών, και το Μεγάλο Δουκάτο του Λουξεμβούργου, ο ολλανδός βασιλέας William I της Orange-Nassau επενδύει σημαντικά στις βιομηχανίες των νότιων επαρχιών: στην βιομηχανία κλωστοϋφαντουργίας στη Γάνδη στη Φλάνδρα και στη βιομηχανία μετάλλων και όπλων της Λιέγης. Ένα άλλο κλειδί της πολιτικής του ήταν η προώθηση των εξαγωγών.

Το 1823, ο Ολλανδός Chargé d’affaires στην Κωνσταντινούπολη, Gaspar Testa, ενημέρωσε τις υπηρεσίες της χώρας του ότι ένα ολλανδικό πλοίο, το Le Brisier υπό τον καπετάνιο Piet Bakker, είχε ταξιδέψει στο Μήλο με ένα φορτίο όπλων που έστειλε ο Stephano Paleologo(s) στους Έλληνες Επαναστάτες στην Πελοπόννησο. Μαζί με τον άλλο Έλληνα έμπορο στο Άμστερνταμ, τον Τζωρτζ Τομάσατσι (Tomazinos), έπαιξε ήδη καθοριστικό ρόλο στην υποστήριξη του ελληνικού σκοπού. Στην πραγματικότητα, ο Παλαιολόγος είχε στείλει δωρεές από τις φιλελληνικές επιτροπές στο Άμστερνταμ και το Λόντεν στην οικογένειά του, Ξένο που συνδεόταν με τους προύχοντες στην Ύδρα. Η συγκεκριμένη συμφωνία αγοράς όπλων που ανέφερε ο ολλανδός απεσταλμένος, ωστόσο, προειδοποίησε την κεντρική κυβέρνηση, τονίζοντας την ουδετερότητά της.

Προφανώς, αυτό δεν εμπόδισε τον Βασιλέα Γουίλιαμ Α’ να αναπτύξει περαιτέρω το εμπόριο με την «Ανατολή» και τη «Μαύρη Θάλασσα». Ένας εκπρόσωπός του, ο Jean-Baptiste De Lescluze, έμπορος από την Μπριζ και Πρόεδρος του Εμπορικού Επιμελητηρίου στην Οστάνδη, ταξίδεψε στην περιοχή μεταξύ 1821 και 1825. Άγνωστος στο κοινό αλλά επιβεβαιωμένος από ολλανδικά διπλωματικά αρχεία, φαίνεται επίσης ότι ο κατασκευαστής της Λιέγης, D.D. Ancion and Co, είχε υπογράψει μια επικερδή σύμβαση τριών ετών με το Οθωμανική διοίκηση. Τα εμπορεύματα περνούσαν από ένα εμπορικό σπίτι στο Άμστερνταμ (Sigritt). Μέχρι το τέλος του 1824, όπως αναφέρει ο Ολλανδός απεσταλμένος, οι πρώτες παραγγελίες είχαν φτάσει. Η οθωμανική αγορά ήταν τόσο επικερδής που και άλλοι κατασκευές όπλων από τη Λιέγη, όπως ο Φιλίπ-Ιωσήφ και ο αδελφός του Λούις (Jean-Louis) Malherbe, προσέγγισαν επίσης τον ολλανδό απεσταλμένο στην Κωνσταντινούπολη, αφού η προσπάθεια του Jean-Baptiste De Lescluze να τους εισαγάγει στην Οθωμανική αγορά απέτυχε. Πράγματι, η εμπορική του αποστολή στην Πύλη είχε ακυρωθεί το 1821. Την ίδια περίοδο ταξίδευσε στην Αθήνα, όπου πούλησε μερικά από τα όπλα που είχε στο πλοίο του στους Επαναστάτες. Όταν αργότερα κυκλοφόρησε αυτή η φήμη στην Κωνσταντινούπολη, οι Ολλανδοί την αρνήθηκαν.[3]

 

Πιστόλια από την Λιέγη (συλλογή ΕΕΦ/Μουσείο Φιλελληνισμού)

 

Ενώ ο Βασιλιάς και η κυβέρνησή του προστάτευαν σχολαστικά τα εμπορικά τους συμφέροντα στην οθωμανική αγορά, η ελληνική υπόθεση είχε αρχίσει να επηρεάζει το μυαλό των ανθρώπων.

Το 1972, ο Βέλγος ακαδημαϊκός Lutgard Wagner-Heidendal αποκάλυψε ότι οι Malherbes, που αναφέρθηκαν παραπάνω, ήταν μέλη του μασονικής στοάς La Parfaite Intelligence, ένας από τους σημαντικότερους καταλύτες της φιλελληνικής επιτροπής της Λιέγης. Φαίνεται επίσης ότι η επιτροπή προσέγγισε φιλελληνικές επιτροπές σε άλλες χώρες στην Ευρώπη με την πρόταση παροχής όπλων τα οποία θα αγοράζονταν από δωρεές. Με τις συνεισφορές που είχαν συγκεντρώσει σε δύο επιτυχημένες συναυλίες και μερικές άλλες εκδηλώσεις στη Λιέγη, ένα φορτίο όπλων που κατασκευάστηκε από τον Mathieu-Joseph Malherbe de Goffontaine είχε αποσταλεί στην Ελλάδα τον Ιούλιο του 1826, όπως αποδεικνύεται από τον Wagner-Heidendal.

 

Πρόγραμμα της 3ης Ιουνίου 1826, μίας από τις πολλές συναυλίες που έλαβαν χώρα υπέρ των Ελλήνων στην Ευρώπη. Στόχος των εκδηλώσεων αυτών ήταν η συλλογή χρημάτων για την οικονομική ενίσχυση των Ελλήνων, και η προώθηση των δικαίων των Ελλάδας (συλλογή ΕΕΦ/Μουσείο Φιλελληνισμού).

 

Περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με αυτήν την αποστολή προέρχονται από μια επιστολή, που ανακαλύφθηκε πρόσφατα από τον συγγραφέα, στην οποία ο Nestor Aron ανακοινώνει την επικείμενη αναχώρηση της La Jeune Emilie με 43 Φιλλήνες υπό τη διοίκηση του Raybaud και ένα φορτίο με: «4.000 κουτιά μπισκότων, 500 τουφέκια από η πόλη της Λιέγης, 30000 (x) μπαρούτι, βόλια, παντελόνισ και ιατρικά είδη”.[4]

Για διπλωματικούς και πολιτικούς λόγους, η κυβέρνηση αρνήθηκε επίσημα το εμπόριο όπλων με Έλληνες Επαναστάτες. Μπορούμε να μαντέψουμε μόνο σε ποιο βαθμό ανεχόταν ή παρακολουθούσε τις συμφωνίες, όπως έκαναν οι γαλλικές και ιταλικές αρχές όταν οι αποστολές περνούσαν από τη Μασσαλία ή το Λιβόρνο. Μελετώντας το θέμα, ένας Έλληνας πρώην Πρόξενος στη Λιέγη ανακάλυψε μόνο ένα μικρό κομμάτι χαρτιού, μισοκαμένο, χωρίς υπογραφή και με ημερομηνία 1826, σε μια ιδιωτική συλλογή έξω από τη Λιέγη. Το απόσπασμα είναι μια σπάνια απεικόνιση του απορρήτου ων σχετικών διαδικασιών, αλλά αντικατοπτρίζει επίσης και μια ειλικρινή συμφωνία με λογικές τιμές, όπως κατέληξε.

 

Κατάσταση εξοπλισμού που στάλθηκε στην Ελλάδα το 1826

 

Πετυχαίνοντας με ένα σμπάρο δύο τρυγόνια, ένα τμήμα των βιομηχανικών και της ελίτ της Λιέγης, προώθησε τη μετάβαση από μία πολιτική βασισμένη στα εμπορικά συμφέροντα, σε μία εμπλοκή με πολιτικά χαρακτηριστικά, υπονομεύοντας την πολιτική της ολλανδικής κατοχής, ως οιωνό της συνενοχής της στη βελγική επανάσταση το 1830.

Theo Dirix[5]

 

Παραπομπές

[1] For this introductory article the author relied on three sources: 1) the exhaustive but forgotten study in Dutch by Lutgard Wagner-Heidendal: Philhellenism in the Kingdom of the Netherlands, published in 1972 by the Royal Academy for Science, Literature and Arts of Belgium; 2) a short article in French by Efstratios Mavroudis, a former Greek Consul in Liège: Relations de Liège avec l’insurrection Hellénique La Presse – La Fourniture d’armes (no further references, with the illustration, assessed here: https://ojs.lib.uom.gr/index.php/BalkanStudies/article/viewFile/887/895 ), and 3) B. van de Walle, J.B. De Lescluze, in: Handelingen van het Genootschap voor Geschiedenis, Brugge, 1959, p. 76-88, 1960, p. 154-188.

[2] Closing verses of the poem The Greek Child from Victor Hugo’s Les Orientales, as translated by G.B.: in: The Metropolitan Magazine, Volume 36, Saunders and Otley, 1843, p. 375.

In The Greek Boy (Les Turcs ont passés là.) {XVIII, June 10, 1828.}, that same verse has been translated as: «Oh, give me your dagger and gun!”, as a reply to ”Would’st thou a trinket, a flower, or scarf, Would’st thou have silver? (https://www.gutenberg.org/files/8775/8775-h/8775-h.htm#link2H_4_0033 )

[3] The story of Jean-Baptiste De Lescluze who saved the lives of at least 1100 Greeks who fled the occupation of Athens in 1821 by evacuating them from Pireaus to Salamina, and his offer to negotiate a commercial treaty with Ypsilanti surely merit a separate article.

[4] Recently rediscovered letters addressed to a Belgian Philhellene, (to be published here soon).

[5] Theo Dirix, freelance author, www.theodirix.com ; tafofiel@gmail.com

Το Μουσείο Φιλελληνισμού προβάλει, σε συνεργασία με την πρεσβεία των ΗΠΑ, τον Αμερικανικό Φιλελληνισμό

 

 

Το 1912-1913 έφθασε στην Θεσσαλονίκη μία ομάδα Ελληνοαμερικανών και Αμερικανών Φιλελλήνων από την Νέα Υόρκη για να ενισχύσουν τον απελευθερωτικό αγώνα των Ελλήνων.  Στην καρτ-ποστάλ αυτή (που ανήκει στη συλλογή της ΕΕΦ και του Μουσείου Φιλελληνισμού), απεικονίζονται οι εθελοντές αυτοί με Ελληνικές παραδοσιακές στολές.

Η ομάδα αυτή σχημάτισε ένα λόχο που εντάχθηκε στον Ελληνικό στρατό και συμμετείχε στις πολεμικές επιχειρήσεις κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών πολέμων. Ο λόχος αυτός πολεμούσε με Αμερικανική σημαία, η οποία σώζεται μέχρι σήμερα.

 

Η σημαία του λόχου των Ελληνοαμερικανών και Αμερικανών Φιλελλήνων που συμμετείχαν στους Βαλκανικούς πολέμους στο πλευρό των Ελλήνων.

 

 

 

 

https://www.gov.pl/web/ellada/Mierzejewski

 

Με αφορμή την 200ή επέτειο από την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης, ξεκινάμε μια σειρά δημοσιεύσεων για τον πολωνικό φιλελληνισμό και τη συμμετοχή των Πολωνών στον αγώνα για την ελληνική ανεξαρτησία. Πρωταγωνιστής του πρώτου άρθρου είναι ο Φραντσίσεκ Μιεζεγιέφσκι (Franciszek Mierzejewski), ο βίος του οποίου δημοσιεύεται χάρη στην ευγενική προσφορά του καθηγητή Γκοστσίβιτ Μαλινόφσκι (Gościwit Malinowski) από το Πανεπιστήμιο του Βρότσλαβ.

Στις 25 Μαρτίου 1821, την ημέρα του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, ο μητροπολίτης Παλαιών Πατρών Γερμανός, ανήρτησε συμβολικά την επαναστατική σημαία στην Μονή της Αγίας Λαύρας στα Καλάβρυτα. Έτσι ξεκίνησε ο ελληνικός απελευθερωτικός αγώνας, γνωστός ως Ελληνική Επανάσταση.

Ο αγώνας των Ελλήνων για την απελευθέρωση από τον οθωμανικό ζυγό αντιμετωπίστηκε με ένα κύμα συμπάθειας στην Ευρώπη εκείνης την εποχής, όπου οι νέοι μεγάλωναν σύμφωνα με το νέο δόγμα του Χούμπολτ, δίνοντας προσοχή στις κλασικές σπουδές και στην αρχαία κληρονομιά. Αυτό εναρμονίστηκε με την πολιτική διάθεση σε πολλές χώρες, όπου, μετά την ήττα του Ναπολέοντα Βοναπάρτη το 1815, οι υποστηρικτές των φιλελεύθερων, δημοκρατικών και εθνικών ιδεών αναγκάστηκαν να ζήσουν σε μια βαριά ατμόσφαιρα των απόλυτων μοναρχιών, που επανήλθαν μετά το Συνέδριο της Βιέννης και λειτουργούσαν με εξαιρετικά συντηρητικές αρχές. Υπό αυτές τις συνθήκες σε όλη την Ευρώπη, γεννήθηκε το κίνημα του φιλελληνισμού, των Φίλων της Ελλάδας, οι οποίοι οργάνωναν συγκεντρώσεις χρημάτων για τον εφοδιασμό των επαναστατικών στρατευμάτων και την βοήθεια στα θύματα των τουρκικών διώξεων (μία από τις μεγαλύτερες συγκεντρώσεις χρημάτων πραγματοποιήθηκε στη Βαρσοβία το 1822), αλλά ταυτόχρονα ξεκίνησαν και με τα όπλα στα χέρια να βοηθήσουν την Ελλάδα.

Ανάμεσα στους μαχόμενους Φιλέλληνες, οι Πολωνοί ήταν λιγότεροι από τους Γερμανούς ή τους Γάλλους, αλλά είχαν πολύ μεγαλύτερη αξία στις μάχες, επειδή η πλειοψηφία των Πολωνών εθελοντών δεν ήταν ενθουσιώδεις φοιτητές, αλλά βετεράνοι του στρατού του Ναπολέοντα, οι οποίοι δεν μπορούσαν να βρουν την θέση τους στο στρατό του Βασιλείου της Πολωνίας, διοικούμενου από τον Ρώσο μεγάλο δούκα Κωνσταντίνο. Περιπλανήθηκαν σε διάφορες χώρες της Ευρώπης και της Αμερικής, συμμετέχοντας σε όλες τις εξεγέρσεις και επαναστάσεις κατά του καθεστώτος της Μεγάλης Συμμαχίας. Δεν θα μπορούσαν να λείψουν και από την Ελλάδα.

Περιγραφές των πολεμικών επιτευγμάτων των Φιλελλήνων στην Ελλάδα στα έτη 1821-1829 δημοσιεύονταν εκείνη την εποχή σε εφημερίδες υψηλής κυκλοφορίας και τα απομνημονεύματα τους στις χώρες της Ευρώπης. Ο Γάλλος Ρεμπώ,  ο Γερμανός Έλστερ, ο Ελβετός Fornesy είναι μερικά μόνο ονόματα από μια μεγάλη ομάδα συγγραφέων που κατέγραφαν τα γεγονότα και τα ονόματα των ευρωπαίων εθελοντών αγωνιζόμενων για την Ελλάδα. Ήταν πάνω από 1.200, σήμερα γνωρίζουμε τα ονόματα άνω των 600, συμπεριλαμβανομένων περισσότερων από 50 Πολωνών.

Γνωρίζουμε δεκάδες ονόματα Πολωνών στρατιωτών, όμως τα στοιχεία τους, που αντιγράφηκαν από διαβατήρια, εκθέσεις και συχνότερα από προφορικές αναφορές Ελλήνων, Γάλλων και Γερμανών, που δεν είναι εξοικειωμένοι με την πολωνική γλώσσα και ορθογραφία, καθιστούν την έρευνα εξαιρετικά δύσκολη. Μερικές φορές, ακόμα και όταν το όνομα μπορεί εύκολα να προσδιοριστεί ως πολωνικό – για παράδειγμα ο Jan Dąbrowski, είναι αδύνατο να συνδυαστεί με συγκεκριμένο γνωστό πρόσωπο.

Στην επιστημονική ομάδα που εργάζεται για την ιστορία του πολωνικού φιλελληνισμού, με επικεφαλής την καθηγήτρια Μαρία Καλινόφσκα από το Πανεπιστήμιο της Βαρσοβίας, έρευνα για τους πολωνούς στρατιωτικούς στην Ελληνική Επανάσταση διεξάγεται από τον καθηγητή Γκοστσίβιτ Μαλινόφσκι από το Πανεπιστήμιο του Βρότσλαβ. Πριν από μερικά χρόνια αποκατέστησε την ταυτότητα του πιο σημαντικού Πολωνού Φιλέλληνα, ο οποίος σκοτώθηκε στη Μάχη του Πέτα στις 4.07.1822 και ήταν διοικητής της 2ου λόχου του Τάγματος των Φιλελλήνων. Οι ξένες πηγές τον αναφέρουν ως Cav. Mierzivvcki, Mierzewsky, Merziewski, Merziefsky, Mirziewsky, Mirzefski, Mirzewski, Mirszewski, Mizewsky, Miziefski, Miziewski, Marziefsky, Morzafskis και η πολωνική λογοτεχνία ως Mierziewski, Mierzewski, ακόμη και Międzyrzecki. Ενώ στα βιογραφικά των στρατιωτών της εποχής του Ναπολέοντα είναι γνωστός εδώ και χρόνια ο Φραντσίσεκ Μιεζεγιέφσκι (Franciszek Mierzejewski), γεννημένος στις 22 Οκτωβρίου 1786 στη Βαρσοβία, γιος του Φραντσίσεκ (Franciszek) και της Μαγδαλένα Γκουτκόφκα (Magdalena Gudkowska). Στις 26.09.1807 υπηρετούσε στον 2ο λόχο του 1ου συντάγματος ελαφρύ ιππικού της αυτοκρατορικής φρουράς, στις 11.06.1809 υπαξιωματικός, την 1.01.1811  υπαξιωματικός του 5ου λόχου, στις 15.01.1812 λοχίας (maréchal des logis) του 3ου λόχου, στις 4.11.1813 à la suite, στις 04.11.1814 αναχώρησε για τη νήσο Έλβα. Επέστρεψε με τον Ναπολέοντα στη Γαλλία την 1η Μαρτίου 1815, στις 22.05.1815 ανθυπολοχαγός του 1ου συντάγματος του ελαφρύ ιππικού. Συμμετείχε στις εκστρατείες του 1808-15: Wagram (5-6.07.1813), Vitebsk (26-27.07.1812), Możajsk (5-7.09.1812), Berezyna (26-29.1812), Lützen (2.05.1813), Bautzen (20-21.05.1813), Δρέσδη (26-27.08.1813), Λειψία (16-19.10.1813), Hanau (30-31.10.1813), Brienne (29.01.1814) , Montmirail (11.02.1814), Chateau-Thierry (12.02.1814), Laon (9-10.03.1814), Arcis-sur-Aube (20-21.03.1814), Ligny (16.06.1815), Βατερλώ (18.06.1815). Στις 15.05.1815 του απονεμήθηκε ο Σταυρός του Ιππότη του Τάγματος της Λεγεώνας της Τιμής [αρ. 35319] για την συμμετοχή του στη μάχη του Weissenfelds / Lützen στις 2.05.1813, όπου πήρε αιχμάλωτο τον γιο του Πρώσου στρατηγού Blücher. Έφυγε από τον γαλλικό στρατό την 1η Οκτωβρίου 1815 και πήγε στην Πολωνία. Στον στρατό του Βασιλείου της Πολωνίας, δεν έλαβε επιβεβαίωση του βαθμού του αξιωματικού και δεν δέχτηκε την υποβάθμιση σε υπαξιωματικό.

Εδώ τελειώνει η βιογραφία του, γραμμένη από τους ειδικούς της εποχής του Ναπολέοντα, οι οποίοι δεν ήξεραν ποια ήταν η περαιτέρω μοίρα του στρατιώτη. Σήμερα μπορούμε να συνεχίσουμε τη βιογραφία του. Μετά το 1815, ο Μιεζεγιέφσκι εγκατέλειψε ξανά τη χώρα του. Ταξίδεψε στη Νότια Αμερική, όπου συμμετείχε στον αγώνα για την ανεξαρτησία των ισπανικών αποικιών, με επικεφαλής τον Σιμόν Μπολιβάρ. Στη συνέχεια επέστρεψε στην Ευρώπη και συμμετείχε στις εξεγέρσεις της ιταλικής Καρμποναρίας στο Βασίλειο των Δύο  Σικελιών (1820) και στο Πεδεμόντιο (1821). Μετά την αποτυχία τους ήρθε στην Ελλάδα, όπου, ως λοχαγός, συμμετείχε στη δημιουργία τακτικού στρατού από Φιλέλληνες εθελοντές. Πέθανε ηρωικά μαζί με δώδεκα άλλους Πολωνούς συντρόφους του στη Μάχη του Πέτα, όταν πολεμώντας από την οροφή της εκκλησίας του χωριού κάλυπτε την υποχώρηση εκτεθειμένου αποσπάσματος των Φιλελλήνων, λόγω προδοσίας, σε επίθεση από υπεράριθμες τουρκικές δυνάμεις.

Για τον εορτασμό της Επανάστασης του 1821, η Εταιρεία για τον Ελληνισμό και Φιλελληνισμό παρουσίασε 10 τιμητικά μετάλλια για τη μνήμη των διακεκριμένων Φιλελλήνων. Σε ένα από αυτά υπάρχει το ορθώς χαραγμένο όνομα: Franciszek Mierzejewski, και ένα πορτρέτο αξιωματικού του ελαφρύ ιππικού εκείνης της εποχής. Μετά από σχεδόν 200 χρόνια λήθης, ο Φραντσίσεκ Μιεζεγιέφσκι (Franciszek Mierzejewski), αξιωματικός του ελαφρύ ιππικού, ήρωας της  Ελληνικής Επανάστασης, ανέκτησε την ακεραιότητα της βιογραφίας του.

Η ΕΕΦ παρουσιάζει δύο συναυλίες Φιλελληνικής Μουσικής του 19ου αιώνα.

Δεύτερη συναυλία
Στο πλαίσιο εκδήλωσης για τον Γαλλικό Φιλελληνισμό

Ένα εμπνευσμένο ποίημα ενός μεγάλου και φωτισμένου δημιουργού που υμνεί τον αγώνα των Ελλήνων και των Φιλελλήνων και τις αξίες του ελληνοκεντρικού πολιτισμού στις οποίες στηρίζεται ολόκληρος ο δυτικός κόσμος και η πολιτισμένη ανθρωπότητα.