Οι Φιλέλληνες στη Μάχη των Μύλων, 13 Ιουνίου 1825 - Εταιρεία για τον Ελληνισμό και τον Φιλελληνισμό

Η Μάχη των Μύλων ήταν ιδιαίτερα κρίσιμη για τη διάσωση της Ελληνικής Επανάστασης. Σταμάτησε για πρώτη φορά τις δυνάμεις του Ιμπραήμ, έσωσε το Ναύπλιο, το οποίο υδροδοτείτο από τους Μύλους και τόνωσε το ηθικό των Ελλήνων και της διεθνούς κοινής γνώμης, προσφέροντας σημαντική ώθηση στο φιλελληνικό κίνημα.

Τη διοίκηση των Ελληνικών δυνάμεων, αποτελούμενων από 500 περίπου μαχητές, ανέλαβαν ο Γιάννης Μακρυγιάννης και ο Δημήτριος Υψηλάντης. Απέναντί τους, 6.000 τακτικός στρατός των Τουρκοαιγυπτίων με 600 ιππείς και επικεφαλής τον ίδιο τον Ιμπραήμ.

Αυτό που δεν είναι γνωστό, είναι ο σημαντικός ρόλος που διαδραμάτισαν οι Φιλέλληνες στη μάχη αυτή.

Ένα μέρος από τους μαχητές του Υψηλάντη, ήταν στρατιώτες του πρώτου Τακτικού Ελληνικού Στρατού, που είχε σχηματίσει ο Γάλλος στρατηγός Φαβιέρος (Fabvier). Επικεφαλής του λόχου 60 ευζώνων του τακτικού ήταν ο λοχαγός Κάρπος Παπαδόπουλος, ένας σημαντικός Θρακιώτης αγωνιστής, μέλος της Φιλικής Εταιρείας, λόγιος και θερμός υποστηρικτής του Τακτικού Σώματος και του Φαβιέρου.

Τον σχεδιασμό των οχυρώσεων είχε αναλάβει ο Ιταλός Φιλέλληνας Giovanni Montanelli, στρατιωτικός και απόφοιτος της Ecole Polytechnique στο Παρίσι. Ο Δ. Υψηλάντης μετέβη στους Μύλους με 17 Φιλέλληνες εθελοντές, ενώ άλλες πηγές αναφέρουν δεκάδες Φιλέλληνες να συμμετέχουν κατά τη διάρκεια της μάχης. Κατά την πλέον κρίσιμη φάση της τουρκοαιγυπτιακής επίθεσης, οι Φιλέλληνες πολέμησαν στο κέντρο της παράταξης στο πλευρό του Γιάννη Μακρυγιάννη.

Ο εχθρός επιτέθηκε στους Μύλους γύρω στο μεσημέρι της 13ης Ιουνίου. Η επίθεση έγινε σφοδρότερη στα δύο πιο ασθενή σημεία της άμυνας του κέντρου, το οποίο υπεράσπιζε ο Μακρυγιάννης και του δεξιού στο οποίο αμυνόταν ο Υψηλάντης με πολλούς τακτικούς και δεκάδες Φιλέλληνες. Η ρήξη του κέντρου θα έθετε στον κίνδυνο γενικής σφαγής τους άτακτους του Μακρυγιάννη και τους αμυνόμενους στα δεξιά, η δε ήττα του δεξιού τμήματος με επικεφαλής τον Υψηλάντη θα απέκλειε την υποχώρηση των Ελλήνων προς την παραλία, από την οποία και μόνο θα μπορούσαν να σωθούν σε περίπτωση ήττας. Αποκρούσθηκαν τρεις επιθέσεις του εχθρικού πεζικού και μία του ιππικού, το εχθρικό πυροβολικό τότε γκρέμισε μέρος του μετώπου των θέσεων του Μακρυγιάννη, ενώ λόχος Αιγυπτίων επιτέθηκε με ορμή υπερπηδώντας τα ερείπια. Κατά τις κρίσιμες εκείνες στιγμές, ο Μακρυγιάννης με πέντε Φιλέλληνες και λίγους εκλεκτούς αγωνιστές επιτέθηκε με ξίφη κατά των Τουρκοαιγυπτίων και εξουδετέρωσαν τους πρώτους που διείσδυσαν στον περίβολο και έτρεψαν τους άλλους σε φυγή.

Στην περιοχή βρισκόταν ο Βρετανικός στόλος του Φιλέλληνα ναυάρχου Hamilton (Ναύπλιο), και ο Γαλλικός στόλος του Γάλλου ναυάρχου De Rigny, που βρισκόταν με τη ναυαρχίδα του ανοιχτά των Μύλων. Κατά τη διάρκεια της μάχης η μπάντα των Γάλλων παιάνιζε τη Μασσαλιώτισσα για να εμψυχώνει τους Έλληνες, ενώ σε μία κρίσιμη στιγμή, η ναυαρχίδα του De Rigny σάλπισε πολεμικό συναγερμό και έστρεψε τα πυροβόλα της κατά των Τουρκοαιγυπτίων. Η κίνηση αυτή αναπτέρωσε το ηθικό των Ελλήνων, καθώς κατάλαβαν ότι οι ξένοι στόλοι ήταν έτοιμοι να εμπλακούν ενεργά στη μάχη.

Η μάχη ήταν ιδιαίτερα σκληρή. Οι Τουρκοαιγύπτιοι είχαν περίπου 200 νεκρούς και τραυματίες. Ανάμεσα στους ελάχιστους νεκρούς της ελληνικής πλευράς (περίπου 7 άτομα), ένας Φιλέλληνας έχασε τη ζωή του μαχόμενος. Ενδεικτικά, εκτός από τον Montanelli, στη μάχη συμμετείχαν ο Γάλλος François Graillard (κατά την οποία τραυματίσθηκε και προήχθη στο βαθμό του Συνταγματάρχη επ΄ανδραγαθεία, ύστερα από πρόταση του Δ. Υψηλάντη), ο Αμερικανός Jonathan Peckham Miller, ο οποίος επίσης τραυματίστηκε σοβαρά, ο Βέλγος Augustin (Guillaume) De Lannoy, κ.α.

Η Μάχη των Μύλων είχε τεράστιες συνέπειες διότι κατέρριψε τον μύθο του αήττητου Ιμπραήμ, ο οποίος μέχρι τότε είχε σαρώσει την Πελοπόννησο (Σφακτηρία, Μανιάκι, Τραμπάλα). Αυτή ήταν η πρώτη φορά που ο τακτικός στρατός του Ιμπραήμ ηττήθηκε σε ανοιχτή μάχη από τους Έλληνες. Χάρη στη μάχη αυτή σώθηκε το Ναύπλιο, διότι οι Μύλοι ήταν η κύρια πηγή υδροδότησης και τροφοδοσίας του Ναυπλίου. Αν έπεφταν, ο Ιμπραήμ θα κύκλωνε την πρωτεύουσα της Επανάστασης, η οποία πιθανότατα θα παραδιδόταν, σβήνοντας τον Αγώνα. Η έκθεση του ναύαρχου De Rigny προς τη γαλλική κυβέρνηση για τον ηρωισμό των Ελλήνων και των Φιλελλήνων, κυκλοφόρησε σε όλη την Ευρώπη και αναζωπύρωσε το φιλελληνικό κίνημα διεθνώς. Αυτό οδήγησε σε αυξημένη οικονομική και διπλωματική βοήθεια τους επόμενους μήνες.