O Jonathan Peckham Miller είναι ένας από τους σημαντικότερους Αμερικανούς Φιλέλληνες που έδρασαν στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης. Ο Miller ήρθε στην Ελλάδα απεσταλμένος των φιλελληνικών κομιτάτων των ΗΠΑ. Πολέμησε σε πολλά μέτωπα από το 1824 έως το 1826, έλαβε βαθμό συνταγματάρχη, ενώ στο τέλος συμμετείχε από το 1827 έως το 1828 ως εκπρόσωπος των φιλελληνικών κομιτάτων, στη διαχείριση της μεγάλης Αμερικανικής βοήθειας στην Ελλάδα, επιτελώντας σημαντικό ανθρωπιστικό έργο. Πριν αναχωρήσει οριστικά για τις ΗΠΑ, υιοθέτησε ένα ορφανό ελληνόπουλο. Το παιδί αυτό, ο Λουκάς Μιλτιάδης Miller, διέπρεψε στην Αμερική και εκλέχθηκε μέλος του Κογκρέσου των ΗΠΑ.

Ο Jonathan Peckham Miller τήρησε στην Ελλάδα και ένα πλήρες ημερολόγιο, ειδικά για τη δεύτερη περίοδο της παρουσίας του σε αυτήν, το οποίο εκδόθηκε σε βιβλίο. Σε αυτό καταγράφονται ιδιαίτερα ενδιαφέροντα στοιχεία για το  είδος της βοήθειας που έλαβε η Ελλάδα από τις ΗΠΑ, τον τρόπο της διανομής, τους αποδέκτες της, τις ανάγκες των Ελλήνων, κλπ. Παράλληλα, το βιβλίο κυκλοφόρησε στις ΗΠΑ, και απετέλεσε βασικό εργαλείο ενημέρωσης του κοινού για την κατάσταση στην οποία ήταν οι Έλληνες και την ενθάρρυνση της συνέχισης των εράνων και την επέκταση της βοήθειας και σε άλλους τομείς, όπως αυτόν της παιδείας, της ίδρυσης σχολείων και της εκπαίδευσης του πληθυσμού.

Ο Miller γεννήθηκε το 1797 στο Randolph του Vermont των ΗΠΑ, και πέθανε το 1847 στο Montpelier του Vermont. Καταγόταν από αγροτική οικογένεια. Κατατάχθηκε νέος στον Αμερικανικό στρατό, και συμμετείχε ως εκπαιδευόμενος στρατιώτης στον πόλεμο κατά της Αγγλίας το 1812. Στη συνέχεια έλαβε βαθμό ανθυπασπιστή αξιωματικού, και το 1817, αποφάσισε να σπουδάσει στο Πανεπιστήμιο του Burlington. Μετά από δύο χρόνια μία πυρκαγιά κατέστρεψε την σχολή του και όλα του τα υπάρχοντα. Παράλληλα, την περίοδο αυτή είχε αρχίσει να εμπνέεται από το έργο του Λόρδου Βύρωνος, και στη συνέχεια από τον απελευθερωτικό αγώνα των  Ελλήνων, και μετατράπηκε σε φλογερό φιλέλληνα, όπως χιλιάδες νέοι σε όλη την Ευρώπη και την Αμερική. Έτσι αποφασίζει να έρθει σε επαφή με το Φιλελληνικό κομιτάτο της Βοστώνης και να ζητήσει τη βοήθειά του για να καταταγεί εθελοντής στον ελληνικό στρατό. Το κομιτάτο είδε στον Miller «Έναν άνθρωπο με σιδερένια υγεία, μ’ ένα καλλιεργημένο πνεύμα και με απόλυτη γνώση της πολεμικής τακτικής», όπως αναφέρει και η εφημερίδα Boston Telegraph στις 9 Σεπτεμβρίου 1824, και τον στήριξε, καλύπτοντας του τα έξοδα για το ταξίδι του και διασφαλίζοντάς του ένα μικρό μηνιαίο ποσό για τη διαβίωσή του στην Ελλάδα.

Έτσι φεύγει από την Αμερική τον Αύγουστο του 1824, και φθάνει στην Ελλάδα μέσω Μάλτας. Στην Μάλτα παρέμεινε για δύο μήνες. Εκεί, όπως αναφέρει ο Χρήστος Λάζος, γνώρισε τον αιδεσιμότατο Samuel Wilson (Άγγλο ιερωμένο) και τον αμερικανικής καταγωγής αιδεσιμότατο Daniel Temple. Ο Daniel Temple πήγε στη Μάλτα τον Φεβρουάριο του 1822, και είχε φέρει μαζί του με μία ελληνική τυπογραφική μηχανή που του είχε προσφέρει ένας Αμερικανός από που βρισκόταν στο Παρίσι, ο S. Wilder, ο τότε επικεφαλής του αμερικανικού τύπου στην Αγγλική Αποστολή. Με την μηχανή αυτή ο Daniel Temple τύπωσε πολλά φυλλάδια με θρησκευτικό και προπαγανδιστικό περιεχόμενο υπέρ των Ελλήνων, στα ελληνικά. Όταν ο Miller αναχώρησε από την Μάλτα για την Ελλάδα, πήρε μαζί του χιλιάδες τυπωμένα φυλλάδια για να τα διακινήσει στην Ελλάδα. Μάλιστα διατυπώνει σε επιστολή του την χαρά που του προκάλεσε το γεγονός ότι τα φυλλάδια αυτά γινόντουσαν ανάρπαστα μεταξύ των Ελλήνων, οι οποίοι τα διάβαζαν με μεγάλο ενδιαφέρον.

Στη συνέχεια από την Μάλτα έφθασε στην  Ζάκυνθο, και στις 26 Νοεμβρίου 1824 του ιδίου έτους, αποβιβάζεται στο Μεσολόγγι, και παρουσιάζεται στον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο, στον οποίο παρέδωσε τις συστατικές επιστολές που είχε λάβει από το φιλελληνικό Κομιτάτο της Βοστώνης. Εκεί έχει την τύχη να συναντήσει τον συμπατριώτη του George Jarvis, με τον οποίο αναπτύσσει αμέσως μία στενή φιλία. Από τα ημερολόγια και την αλληλογραφία τους προκύπτει ο σεβασμός και ο θαυμασμός που έτρεφε ο ένας για τον άλλο. Μάλιστα ο Jarvis παραδίδει μαθήματα Ελληνικών στον Miller και τον βοηθά να εγκλιματισθεί στην ελληνική πραγματικότητα. Ο Miller είδε στον Jarvis «έναν άνθρωπο με αρχές και γενναίο σαν λιοντάρι».

Ο Miller ήταν ένας αγνός και ανιδιοτελής φιλέλληνας. Δεν ζήτησε ποτέ χρήματα από την Ελληνική διοίκηση. Μάλιστα δυσφορούσε όταν έβλεπε άλλους να ζητούν χρήματα και μισθούς, ενώ όλοι ήξεραν ότι δεν υπήρχαν πόροι.

Κατά την παρουσία του στην Ελλάδα, γράφει συχνά επιστολές στις ΗΠΑ στις οποίες προβάλει τον αγώνα των Ελλήνων, τις στερήσεις τους και τις ανάγκες τους. Μέσα σε όλα ζητά από τα κομιτάτα να ενημερώσουν τους Αμερικανούς εθελοντές που ήθελαν να έρθουν στην Ελλάδα, ότι έπρεπε να έχουν μαζί τους χρήματα (τουλάχιστον 200 δολάρια τον χρόνο) και πλήρη οπλισμό. Οι επιστολές του γίνονται περιζήτητες και δημοσιεύονται συνέχεια στον Αμερικανικό τύπο.

Ο Miller έμαθε γρήγορα Ελληνικά, φόρεσε Ελληνική φορεσιά (μάλιστα ξύριζε το κεφάλι του όπως οι Σουλιώτες) και αγαπήθηκε ιδιαίτερα από τους Έλληνες. Ξεκίνησε με βαθμό λοχαγού και μέσα σε δύο χρόνια έφθασε στον βαθμό του συνταγματάρχη. Το 1824 ήταν παρών στη Συνέλευση της Δυτικής Ελλάδας στο Αιτωλικό.

Ο Κωνσταντίνος Κανάρης (1793 – 1877) ήταν σημαντική μορφή της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 και μετέπειτα ναύαρχος, πολιτικός, και πέντε φορές πρωθυπουργός της Ελλάδας. Σκίτσο του Αμερικανού Φιλέλληνα P. Miller από το Vermont των ΗΠΑ.

Ο άλλος μεγάλος Αμερικανός φιλέλληνας ο στρατιωτικός γιατρός Samuel Howe αναφέρεται στο ημερολόγιό του στην εμφάνιση του φίλου του όταν επέστρεψε από το Συνέδριο στο Αιτωλικό. «Τον λοχαγό Miller τον γνωρίζετε. Εξακολουθεί να είναι ο ίδιος γενναιόψυχος ανήρ. Είναι αυστηρού, ακεραίου χαρακτήρος και είναι ψυχή τε και σώματι αφοσιωμένος εις την υπόθεσιν της ελευθερίας. Θα γελάσετε αν τον ιδείτε. Έχει ξυρίσει την κεφαλήν του, φορεί την ελληνικήν φλοκάταν, με τα πιστόλια δε εις το σελάχι, το γιαταγάνι και το καριοφύλι επ’ ώμων αποτελεί περιεργοτάτην φυσιογνωμίαν. Υπηρετεί ως λοχαγός, μέλλει δε μεγάλως να εξυπηρετήσει τον αγώνα».

Ακολουθεί ένα απόσπασμα από μία χαρακτηριστική επιστολή του Miller, στην οποία περιγράφει και τις δικές του εντυπώσεις από την Ελλάδα.

«Μεσολόγγι, 5 Ιανουάριου 1823

Αγαπητέ φίλε. Διέσχισα τον ωκεανό και βρίσκομαι στην Ελλάδα, τη χώρα που είναι τόσο περίφημη για την κλασική της ιστορία, τη γενναιότητα των πολεμιστών της και την αγάπη που έχουν για την ελευθερία.

Μολονότι ήμουν αποφασισμένος πριν ακόμα ξεκινήσω για δω και ήμουν έτοιμος για όλα, δεν μπορώ να μην πω ότι, σ’ ένα ορισμένο σημείο, απογοητεύτηκα.

Περίμενα να βρω τουλάχιστον συντάγματα σχηματισμένα, χωρίς να είμαι υποχρεωμένος να βρίσκω μόνος μου το ψωμί μου. Αλλά δεν είναι τέτοια η περίπτωση. Σχετικά με την τακτική, οι Έλληνες μοιάζουν πολύ με τους δικούς μας Ινδιάνους. Ο κάθε καπετάνιος βρίσκει όσους άνδρες μπορεί να συνηγορήσει με λίγα λεφτά και τους οδηγεί κατά του εχθρού. Όταν τελειώνει η μάχη οι καπετάνιοι παρουσιάζουν τους διάφορους λογαριασμούς τους στην κυβέρνηση και παίρνουν υποσχέσεις πληρωμής. Αυτή η κατάσταση, μολονότι διαψεύδει λίγο τις ελπίδες μου, δεν είναι εναντίον των Ελλήνων. Δεν μπορούμε να έχουμε την απαίτηση ότι, ακόμα και στην Αμερική, τα στρατεύματα θα μπορούσαν να πληρωθούν και να ντυθούν αν δεν υπήρχαν χρήματα για να πληρωθούν και να ντυθούν. Η αλήθεια είναι αυτή: υπάρχουν ελάχιστα χρήματα στην Ελλάδα. Το Αγγλικό δάνειο και όσα έστειλε η Αμερική είναι οι μόνοι χρηματικοί πόροι στους οποίους μπορεί να βασίζεται η Κυβέρνηση για να δραστηριοποιήσει τις ενέργειές της. Κατά συνέπεια είναι πολύ σωστό να ξοδεύουν όσο λιγότερα μπορούν. Όπως του το ζήτησα, ο Συν/ρχης Jarvis έδωσε μια γενική αναφορά της κατάστασης, όπως ήταν και όπως είναι, στην Ελλάδα. Φαίνεται να έχει πολύ μεγάλη επιρροή στα ελληνικά πράγματα. Πιστεύω πως είναι πολύ εντάξει άνθρωπος και θεωρώ τον εαυτό μου τυχερό που βρέθηκα μαζί του. Δυσαρεστήθηκα τόσο πολύ με τη στάση των Φράγκων πού ενοχλούν συνεχώς την κυβέρνηση ζητώντας χρήματα ώστε δεν παρουσίασα, καμία αίτηση σ’ αυτήν αλλά έδειξα μόνο τα συστατικά μου γράμματα στον κυβερνήτη Μαυροκορδάτο.

Είμαι σίγουρος πως η ομορφιά, η ταπεινοφροσύνη, η απλότητα και η αρετή των γυναικών δεν έχουν προηγούμενο σε κανένα μέρος του κόσμου. Τα βουνά τώρα είναι σκεπασμένα από χιόνι. Αλλά οι κοιλάδες και οι πεδιάδες είναι πράσινες από χόρτο. Οι Έλληνες δεν έχουν κάρα ή αμάξια. Όπως και οι Τούρκοι κουβαλάνε όλα τα φορτία τους με άλογα, γαϊδούρια και μουλάρια. Οι πεδιάδες της Δυτικής Ελλάδας που είδα είναι γόνιμες. Το κρασί καλής ποιότητας. Κάνει μόνο δεκαέξι σεντς το γαλόνι. Αν η χώρα πετύχει την ελευθερία της, πράγμα για το οποίο δεν έχω καμιά αμφιβολία, θα μπορέσουν ν’ ανοιχτούν πολύ ωφέλιμες εμπορικές σχέσεις ανάμεσα στην Ελλάδα και την Αμερική.

Ελπίζω αγαπητέ Κύριε πως, αν οι Τούρκοι δεν επέμβουν, θα έχω την ευχαρίστηση να λάβω γράμμα σας το συντομότερο. Μην ξεχνάτε πως είμαι παλιός στρατιώτης και συνεπώς έχω κάποιο δικαίωμα ν’ απαιτώ αυτή τη χάρη.

Μαθαίνω αρκετά γρήγορα τη γλώσσα της χώρας. Οι Έλληνες μιλάνε πολύ για τον κ. Ουέμπστερ (Σημείωση ΕΕΦ: Αναφέρεται στον Αμερικανό Γερουσιαστή Daniel Webster, είχε απευθύνει φλογερό λόγο υπέρ των Ελλήνων στο Κογκρέσο των ΗΠΑ).

Σας παρακαλώ, αγαπητέ Κύριε, να δώσετε τους χαιρετισμούς μου στους φίλους μου στην Αμερική και πιστέψτε πως δια τελώ πιστά υμέτερος J. P. Miller»

Σε άλλη επιστολή του προς το Φιλελληνικό κομιτάτο της Βοστώνης αναφέρει ότι σχεδίαζαν με τον Jarvis μία επιχείρηση για την απελευθέρωση της Ναυπάκτου.

Στη συνέχεια ο Miller γνώρισε τον άλλο μεγάλο Φιλέλληνα, τον Samuel Howe. Από τα γραπτά και των δύο προκύπτει ότι έγιναν στενοί φίλοι. Μάλιστα οι τρείς αυτοί φλογεροί Φιλέλληνες απετέλεσαν μία εμβληματική τριάδα με παρουσία σε όλες σχεδόν τις πολεμικές επιχειρήσεις των Ελλήνων στην ξηρά και στην θάλασσα.

Μάλιστα, όπως αναφέρει ο Samuel Howe, ο Miller αψηφά κινδύνους, κακουχίες, στερήσεις, και είναι αφοσιωμένος στην Ελληνική Επανάσταση, και μάλιστα προσφέρει τις υπηρεσίες του με ταπεινότητα, χωρίς να διεκδικεί τιμές, με υπομονή και πίστη. Τόσο ο Μίλλερ, όρο και ο Jarvis και ο Samuel Howe, υπερασπιζόντουσαν τους Έλληνες με κάθε ευκαιρία, ακόμη και όταν αυτοί δεχόντουσαν κατηγορίες.

Για παράδειγμα, ο Miller αναφέρεται σε γραπτά του για τις εντυπώσεις από το Συνέδριο της Δυτικής Ελλάδας στο Αιτωλικό με τα ακόλουθα λόγια: «Ήμουν εκεί και είδα εκατό Έλληνες να συζητούν για δέκα μέρες τα προβλήματά τους χωρίς το παραμικρό βίαιο ξέσπασμα. Πού αλλού θα μπορούσε να συναντήσει κανείς δυο χιλιάδες στρατιώτες που να μην είναι κανείς μεθυσμένος; Δεν έχω δει ούτε έναν μεθυσμένο στον τόπο αυτόν … Η ομορφιά, η σεμνότητα, η απλότητα και η ευπρέπεια των γυναικών εδώ δεν πιστεύω να υπάρχει σε κανένα άλλο μέρος της γης».

Σκίτσο του Jonathan Peckham Miller με αντίγραφο της υπογραφής του.

Ο Μίλλερ βρισκόταν στο Μεσολόγγι κατά την διάρκεια της τελευταίας πολιορκίας του από δέκα χιλιάδες Τούρκους. Χειριζόταν ένα τηλεβόλο με μεγάλη επιτυχία μάλιστα, αφού σύμφωνα με τον Samuel Howe «την πρώτη του ομοβροντία την έκανε επιτυχώς: τέσσερις νεκροί αντίπαλοι ήταν το τίμημα». Ο Miller αναφέρθηκε στα γραπτά του στην ηρωική αντίσταση των Ελλήνων στο Μεσολόγγι. Επί δεκαπέντε μέρες αντιστεκόταν και ο ίδιος, και στο τέλος κατάφερε να διαφύγει τον κλοιό των πολιορκητών και τελικά φαίνεται πως απέδρασε λίγες μόλις ημέρες πριν την Έξοδο. Με το θέμα αυτό θα ασχοληθούμε παρακάτω.

Σε άλλη επιστολή της 14 Ιανουαρίου 1825, αποσπάσματα της οποίας ακολουθούν, ο Miller παρουσιάζει στο Φιλελληνικό Κομιτάτο της Βοστώνης την κατάσταση και τις εντυπώσεις του από την παραμονή του στην Ελλάδα:

«Μεσολόγγι, 14 Ιανουαρίου 1825

… οι Έλληνες θα ελευθερωθούν. Οι λόγοι για τους οποίους το πιστεύω είναι οι παρακάτω: Παρόλη τη δυστυχία που υπάρχει (και είμαι σίγουρος πως μεγαλύτερη δεν υπήρξε ποτέ σ’ άλλη χώρα) κυριαρχεί γενικά η ιδέα πως όχι μόνο οι άνδρες αλλά και οι γυναίκες και τα παιδιά, θα προτιμούσαν να πεθάνουν παρά να υποδουλωθούν ξανά στους Τούρκους. Αν ο εχθρός βρισκόταν μακριά, δεν θα έπαιρνα στα σοβαρά τέτοιες δηλώσεις, αλλά επειδή βρίσκεται μόνο σε απόσταση είκοσι μιλίων, δείχνουν καθαρά την απόφαση των Ελλήνων. …

… η τάξη και η νομιμότητα με την οποία πραγματοποιήθηκε το Συνέδριο των διαφόρων επαρχιών της Δυτικής Ελλάδας στο Ανατολικό, στις 16 Δεκεμβρίου 1824. Ήμουνα παρών στο Συνέδριο. Το αποτελούσαν οι σημαντικότεροι κάτοικοι και προεστοί των διαφόρων περιοχών και συνεδρίαζε δέκα μέρες, στη διάρκεια των οποίων όλες οι υποθέσεις της Δυτικής Ελλάδας διευθετήθηκαν φιλικά μολονότι οι αξιωματικοί και οι στρατιώτες που υπερασπίζονταν τη χώρα τους τελευταίους έξι μήνες δεν είχαν πάρει ούτε μισθούς, ούτε ρούχα, ούτε συσσίτιο. Υπήρχαν δύο χιλιάδες στρατιώτες στην πόλη, που είχαν φτάσει με τους αρχηγούς τους. Ωστόσο, δεν έγιναν ούτε τσακωμοί, ούτε φασαρίες, ενώ η Γερουσία, με την τάξη και την ευρυθμία της, θα ήταν αντάξια οποιοσδήποτε χώρας. Όταν βλέπω εκατό άνδρες – τους Περισσότερους οπλισμένους – να συζητάν ψύχραιμα για τις υποθέσεις της πατρίδας τους δέκα μέρες, χωρίς να διαφωνούν, ενώ θα είχαν κάθε λόγο να παραπονιούνται, συμπεραίνω αμέσως πως είναι ικανοί να καταφέρουν πολλά. Ο Μαυροκορδάτος είναι αναμφισβήτητα ο πρώτος Έλληνας και για το ταλέντο του και για την επιρροή του. Υπερασπίστηκε την επαρχία του ολόκληρο τον περσινό χρόνο χωρίς έναν παρά και όμως οι αξιωματικοί του του είναι πιστοί, μολονότι τους ταΐζει μόνο ελπίδες.

… Ελπίζω πως με την ευλογία του Θεού θα μπορέσω να βοηθήσω τους Έλληνες. Αυτή η ελπίδα με παρηγορεί μέσα στην τόση γενική δυστυχία που με περιβάλλει. …

… Χαιρετίστε εκ μέρους μου τους φίλους της Ελλάδας στην Αμερική. Πείτε τους πως καθημερινά βλέπω τέτοια δυστυχία, που δεν περιγράφεται. Γυναίκες και παιδιά δραπετεύουν απ’ τα χέρια των Τούρκων, χωρίς ένα ρούχο να σκεπαστούν ή ένα κομμάτι ψωμί να φάνε. Αν υπήρχε κάποια χώρα που να χρειαζόταν τη φιλανθρωπία του Χριστιανικού κόσμου, αυτή πρέπει να είναι η Ελλάδα.».

Όπως αναφέραμε παραπάνω, οι επιστολές αυτές, εκτός από ιστορικές πηγές, υπηρέτησαν έναν άλλο σημαντικό στόχο. Αυτόν της ενημέρωσης και της επιρροής της Αμερικανικής κοινής γνώμης, και της καλλιέργειας του Φιλελληνικού ρεύματος στις ΗΠΑ. Ήταν μάλιστα ο καταλύτης για την συλλογή πόρων και τη διενέργεια εράνων υπέρ των Ελλήνων.

Αξίζει όμως να αναφέρουμε και μία άλλη πτυχή της δράσης του Miller στην Ελλάδα. Τον Μάρτιο του 1825 έφθασε ο αιδεσιμότατος Samuel Wilson, και ο Miller τον συνόδευσε στην περιοδεία του στην Ελλάδα. Κατά την περιοδεία αυτή, ο Miller είχε την ευκαιρία να διανείμει τα φυλλάδια που είχαν τυπωθεί στην Μάλτα, και είναι χαρακτηριστικό ότι διαπίστωσε τη δίψα που είχαν οι Έλληνες για μόρφωση. Γράφει γι’ αυτό σχετικά ο Miller: «…οι Έλληνες σε ειρήνη ή σε πόλεμο διψούν για τη μάθηση κι εκστασιάζονται στη θέα κάποιου φυλλαδίου ή μιας Βίβλου και είναι ικανοί να δώσουν σωστή μάχη για την απόκτηση μιας τέτοιας φυλλάδας που τόσο χαρακτηριστικά την αποκαλούν Φτερό. Πολλές φορές στο στρατόπεδο μου έτυχε να δω στρατιώτες μαζεμένους γύρω από ένα συνάδελφό τους να τον ακούν αμίλητοι να διαβάζει κάποιο κείμενο». Έχει όμως ενδιαφέρον και ο τρόπος με τον οποίο περιγράφει τους Έλληνες: «Οι χωρικοί είναι σεμνοί και τίμιοι, οι έμποροι ψεύτες, πονηροί, ραδιούργοι, οι στρατιώτες γενναίοι, καρτερικοί, απόλυτα δοσμένοι στην ιδέα της ελευθερίας… οι Ελληνίδες σεμνές, ηθικές, ωραίες. … ‘Εζησα σαν ένας Έλληνας με τους Έλληνες, είμαι έτοιμος να υποφέρω για την ιδέα της θρησκείας και της ελευθερίας. Μπορείτε να με πείτε σταυροφόρο ή ό,τι άλλο σας κάνει κέφι, μα εγώ δεν ζω παρά για να δω την κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας».

Ο Miller ακολούθησε τον Jarvis σε μία σειρά επιχειρήσεων στην Στερεά Ελλάδα και μετά στην Πελοπόννησο, και στο τέλος κατέληξε στο Ναύπλιο. Εκεί όπως αναφέραμε συνάντησε τον Samuel Howe. Εν τω μεταξύ ο Ιμπραήμ Πασάς είχε καταλάβει την Τριπολιτσά και είχε ξεκινήσει μία εκστρατεία για να καταλάβει το Άργος και το Ναύπλιο. Ο Miller εντάσσεται μαζί με άλλους φιλέλληνες στις δυνάμεις του Δημητρίου Υψηλάντη και μεταβαίνουν στους Μύλους για να αντιμετωπίσουν τον Ιμπραήμ.

Οι ελληνικές δυνάμεις λαμβάνουν θέσεις μάχης. Η μονάδα του Miller, στην οποία συμμετέχουν πολλοί φιλέλληνες, οχυρώνεται στο τοίχο ενός αγροκτήματος. Εκεί τους συναντούν πολυάριθμές ομάδες Τουρκο-Αιγυπτίων στις 13 Ιουνίου 1825, και ξεκινά μία από τις σημαντικές μάχες του ελληνικού απελευθερωτικού αγώνα. Η μάχη των Μύλων, στην οποία διακρίθηκαν δύο μεγάλοι Έλληνες  αγωνιστές. Ο Δημήτριος Υψηλάντης και ο Ιωάννης Μακρυγιάννης. Ο Miller και οι φιλέλληνες, παρά το ότι περικυκλώθηκαν, κράτησαν τις θέσεις τους και πολέμησαν γενναία, ακόμη και σώμα με σώμα. Και ενώ η κατάστασή τους ήταν δεινή, επενέβη ο Στρατηγός Μακρυγιάννης με τους λίγους άνδρες τους, οι οποίοι κτύπησαν από μία πλευρά με ταχύτητα, δύναμη και κραυγές το εχθρό. Οι Τούρκοι κυριεύθηκαν από πανικό και άρχισαν να υποχωρούν. Η μάχη των Μύλων ολοκληρώθηκε με νίκη των ελληνικών δυνάμεων και υποχώρηση του στρατού του Ιμπραήμ στην Τριπολιτσά. Όπως πιστοποιούν πολλές πηγές (Howe, Gordon, Humphrey), ο Miller πολέμησε με υποδειγματική ανδρεία.

Λίγο αργότερα, το καλοκαίρι του 1825, ο Miller αρρώστησε βαριά από ελονοσία. Ευτυχώς ο Samuel Howe ήταν στο πλευρό του και τον θεράπευσε. Επειδή όμως ο οργανισμός του είχε ασθενήσει πολύ, τον πήρε μαζί του στο πλοίο στο οποίο υπηρετούσε ως στρατιωτικός ιατρός, επικεφαλής ιατρός του στόλου. Στον στόλο αυτό είχε ανατεθεί μία αποστολή στη Γραμβούσα της Κρήτης, που την εποχή εκείνη είχε επαναστατήσει και καταληφθεί από Κρήτες επαναστάτες με αρχηγό το Δημήτριο Καλλέργη. Κατά την εκστρατεία αυτή ο Miller ασχολήθηκε ως μαθητευόμενος βοηθός του Samuel επί δύο μήνες με την περιποίηση και  θεραπεία τραυματιών.

Μετά από την εκστρατεία αυτή, ο Miller έγραψε στις 5 Οκτωβρίου 1825 σε συγγενή του στις ΗΠΑ μία επιστολή, στην οποία μεταξύ άλλων αναφέρει τα εξής: «…θέλω να βοηθώ στην ανεξαρτητοποίηση και την αναγέννηση αυτής της χώρας… Αν κι έχω περάσει εδώ ώρες και στιγμές αληθινά σκληρές, ωστόσο ευλογώ τον Ύψιστο, που έβαλε μέσα στην καρδιά μου την επιθυμία να έρθω στην Ελλάδα κι είμαι έτοιμος και πρόθυμος, αν αυτή είναι η θέλησή του, να πεθάνω για Χάρη της».

Όπως αναφέραμε παραπάνω, ο Miller έλαβε μέρος και σε άλλη μία σημαντική στιγμή του αγώνα των Ελλήνων, στο Μεσολόγγι. Συμμετείχε στις επιχειρήσεις για την υπεράσπιση της πόλης και αγωνίσθηκε γενναία μέχρι το τέλος. Από ό,τι φαίνεται κατάφερε να φύγει από το Μεσολόγγι λίγο πριν την τελική έξοδο. Τα στοιχεία που προκύπτουν από διάφορες πηγές συνηγορούν στο ότι έφυγε ξαφνικά από την πόλη και απροετοίμαστα, και ότι είχε ιδιαίτερα σαφή και πλήρη εικόνα όσων έλαβαν χώρα κατά τη διάρκεια της Εξόδου.

Πράγματι σε επιστολή του της 3 Μαΐου 1826 στον Edward Everett, τον μεγάλο Αμερικανό Φιλέλληνα και πρόεδρο του Φιλελληνικού κομιτάτου της Βοστώνης, περιγράφει με κάθε λεπτομέρεια όσα διαμείφθηκαν κατά τη διάρκεια της Εξόδου.

«… Μετ’ανεκφράστου συγκινήσεως, επιχειρώ διά της παρούσης να κάμω την εξιστόρησιν της πτώσεως του Μεσολογγίου, και της σπαρακτικής καταστάσεως της δύσμοιρου Ελλάδος. Το Μεσολόγγιον έπεσεν εις χείρας των Τούρκων, προ οκτώ ημερών, μετά ηρωικήν υπεράσπισιν ένδεκα μηνών και ημίσεως. ‘Οταγ λάβωμεν υπ’όψιν τα μέσα της υπερασπίσεως και τον κατακλύζοντα χείμαρρον των εχθρών οι οποίοι περιέζωσαν την πάλιν κατά ξηράν και κατά θάλασσαν, δεν δύναται να υπάρξη αμφιβολία ότι ομοίαν αντοχήν δεν έχει να δει η ιστορία ούτε εις τους παλαιούς ούτε εις τους νεωτέρους χρόνους.  Αι λεπτομέρειαι της πτώσεως της αρκούν να φέρουν δάκρυα και εις τους πλέον αναίσθητους και πεπωρωμένους και θα εξεγείρουν εις δράσιν τον Χριστιανικόν Κόσμον, εάν πράγματι δύναται να λεχθή ότι υπάρχει τοιοϋτος. Συγγνώμην, αγαπητέ κύριε, η αγωνία εις ην ευρίσκεται ο νους μου υπαγορεύουν την εκφράσιν αυτήν διότι, τις ποτέ ήθελε πιστεύει, ότι, εν τοιούτω αιώνι, υπαρχόντων Χριστιανών, οι άπιστοι θα είχον την ελευθερίαν να κατακρεουργήσουν ένα ολόκληρον πληθυσμόν. Το Μεσολόγγιον είχε πλέον των οκτώ χιλιάδων κατοίκων, κατά την εποχήν της παραδόσεως, ή μάλλον της καταστροφής. Μόνον τρισχίλιοι εξ αυτών ήσαν ικανοί να φέρουν όπλα οι επίλοιποι ήσαν γυναίκες και παιδία. Είχομεν περιέλθει εις την εσχάτην απελπισίαν ελλείψει τροφίμων, έχοντες ήδη μεταχειρισθή προς τροφήν όλους τους ημιόνους και τους ίππους, οι οποίοι ευρίσκοντο εκεί, οπόταν η κατήφεια των κατοίκων έδωσε τόπον εις την χαράν διά της αφίξεως του Ελληνικού στόλου. Αλλά φευ! Ο ανδρείος Μιαούλης εύρε την Τουρκικήν δύναμιν πολύ μεγάλην διά την μικρά του ναυτικήν μοίραν μετά τρεις απόπειρας του να διασπάση τον Τουρκικόν στόλον, υποστάς ικανός απώλειας, υπεχώρησεν. Οι κάτοικοι του Μεσολογγίου αφέθησαν εις την τελεύταγαν απόγνωσιν. Εγνώριζαν την σκληράν τύχην εκείνων οι οποίοι συνελήφθησαν εις Αιτωλικόν, και οποία τερατουργήματα διέπραττον οι Άραβες, εάν η πόλις παρεδίδετο. Έλαβον την φρικώδη, αλλά ηρωικήν απόφασιν να ανατινάξουν εις τον αέρα τας συζύγους, τας θυγατέρας και τους υιούς των. Την ονομάζω ηρωικήν, διότι αι ίδιοι αί γυναίκες το εζήτησαν και δεν υπήρχε τρόπος του να εμποδισθώσιν οι Άραβες από του να διαπράξουν κακοηθείας επί των γυναικών και των παίδων, εάν ποτέ τους είχαν εις την διάθεσίν των. Συνήχθησαν λοιπόν όλοι εις το παλαιόν Τουρκικόν Σαράι. Οι σύζυγοι και οι αδελφοί, αφού ουνεσσώρευσαν την πυρίτιδα, ησπάσθησαν αυτάς διά τελευταίαν φοράν, κατόπιν δε δίδοντες εις αυτάς τα σπίρτα, τας άφησαν να βάλουν πυρ εις την πυρίτιδα. Οι άνδρες μετά τούτο προητοιμάσθηκαν να περάσουν το Τουρκικόν στρατόπεδον με το ξίφος ανά χείρας. Και από τρεις χιλιάδες, μόνον χίλιοι λέγεται ότι διεσώθησαν.

Οποία ανεκλάλητος θλίψις επικρατεί εδώ. Γυναίκες κτυπώσαι τα στήθη τωγ, και ερωτώσαι κάθε Φράγκον τον οποίον απαντούν «αν όλος ο Χριστιανικός κόσμος τους εγκατέλειψε». Πρέπει να τελειώσω την βιαστικήν αυτήν κακογραφίαν διότι η καρδία μου εκχειλίζει εις τόσον βαθμόν ώστε αδυνατώ να γράψω περισσότερα. Έχασα όλον μου τον Ευρωπαϊκόν ιματισμόν εν Μεσολογγίω. Αλλ’ αυτό δεν είναι τίποτε. Εάν έχω την ευτυχίαν να διαφύγω, θα μεταβώ εις Σμύρνην.

Τας προσρήσεις μου εις την κυρίαν Έβερετ, χαίρω ότι δεν είναι αυτής ή τύχη των περικαλλών, αλλά δύσμοιρων θυγατέρων της Ελλάδος.».

Άλλη πρωτογενής πηγή είναι το ημερολόγιο που κρατούσε ο Μίλλερ μετά την επιστροφή του στην Ελλάδα, την περίοδο που διαχειριζόταν την διανομή της βοήθειας που έφθανε στην Ελλάδα από τις ΗΠΑ. Στις 28 Μαΐου 1827 αναφέρεται σε αυτό στις συνθήκες κάτω από τις οποίες έφυγε από την Ελλάδα ένα χρόνο πριν και γράφει συγκεκριμένα ότι δεν είχε “χρήματα, ρούχα και διαβατήριο, είχα απωλέσει τα δύο τελευταία στην πτώση του Μεσολογγίου, στου οποίου την υπεράσπιση είχα λάβει μέρος”.

Πολλοί ιστορικοί έχουν ασχοληθεί με το θέμα και έχουν εκφράσει απόψεις για το εάν συμμετείχε ο Miller στην Έξοδο ή όχι. Ακόμη όμως και όσοι παίρνουν θέση ότι δεν ήταν στην Έξοδο (Χρήστος Λάζος, Θάνος Βαγενάς, Ευρυδίκη Δημητρακοπούλου), δεν ισχυρίζονται ότι δεν ήταν στο Μεσολόγγι και ότι δεν υπερασπίσθηκε την πόλη κατά την τελευταία και μοιραία πολιορκία. Το πιο πιθανό είναι ότι αυτός συμμετείχε κατά τη διάρκεια της πολιορκίας μέχρι τις τελευταίες ημέρες και ότι του δόθηκε μία απρόσμενη ευκαιρία να αποχωρήσει ξαφνικά και απροσδόκητα λίγο πριν την Έξοδο. Πιθανώς μάλιστα να ήταν κοντά στο Μεσολόγγι όταν έλαβε χώρα η Έξοδος, και να βρέθηκε με όσους επέζησαν αμέσως μετά.

Το βασικό επιχείρημα όσων ισχυρίζονται ότι δεν ήταν στο Μεσολόγγι, είναι ότι μπορεί να είχε αφήσει εκεί τα ευρωπαϊκά του ρούχα πριν φύγει στην Κρήτη. Αυτό δύσκολα γίνεται πιστευτό όμως, διότι ακόμη και εάν ήταν έτσι, δεν θα είχε αφήσει εκεί ποτέ το διαβατήριό του, το οποίο του ήταν απαραίτητο ακόμη και στην Ελλάδα.

Εν τέλει ο Miller κατάφερε να φθάσει στην Σμύρνη, και από εκεί ταξίδευσε για την Αμερική στην οποία έφθασε τον Νοέμβριο του 1826. Κατά τη διάρκεια της παρουσίας του στις ΗΠΑ, συνεργάσθηκε με τα Φιλελληνικά Κομιτάτα, συνέγραψε και  δημοσίευσε πολλά άρθρα, με στόχο και πάλι να συγκινήσει την κοινή γνώμη και  να στηρίξει τους εράνους υπέρ των Ελλήνων.

Ο Miller επανήλθε στην Ελλάδα λίγο αργότερα, τον Μάρτιο 1827, απεσταλμένος του του Φιλελληνικού Κομιτάτου της Νέας Υόρκης, με μία νέα και διαφορετική αυτήν την φορά αποστολή, που είχε έναν ανθρωπιστικό χαρακτήρα. Τη διανομή της Αμερικανικής βοήθειας που εστάλη στο νεοσύστατο Ελληνικό κράτος.

Πορτραίτο του Jonathan Peckham Miller.

Οι ΗΠΑ απέστειλαν συνολικά 8 πλοία με βοήθεια προς τους Έλληνες. Το πρώτο ήταν το «Six brothers» που ξεκίνησε από τη Νέα Υόρκη στις 13 Μαρτίου 1827, και το τελευταίο το «Suffolκ» που  ξεκίνησε από τη Βοστώνη στις 13 Σεπτεμβρίου 1828.

Το τέλος 1828, όταν η διανομή της ανθρωπιστικής βοήθειας ολοκληρώθηκε και αφού διαπίστωσε ότι η Ελλάδα είχε πλέον συστήσει ελεύθερο κράτος, θεώρησε ότι η αποστολή του είχε πλέον ολοκληρωθεί, και αποφάσισε να επιστρέψει οριστικά στις ΗΠΑ. Το ταξίδι αυτό συνδέεται με ένα ιδιαίτερα συγκινητικό περιστατικό. Λίγο πριν φύγει ο Miller συναντά τρία ορφανά Ελληνόπουλα, δύο αγόρια και ένα κορίτσι. Η κατάσταση των παιδιών αυτών που δεν τους είχε απομείνει πλέον κανένας συγγενής, συγκινούν τον Miller, και έναν άλλο Αμερικανό Φιλέλληνα τον ιατρό John Denison Russ (επισυνάπτεται βιογραφία του στο τέλος). Και οι δύο τους αποφασίζουν να υιοθετήσουν τα παιδιά αυτά. Ο Miller υιοθετεί τον νεότερο από αυτούς, τον Λουκά Μιλτιάδη και ο Russ το αγόρι και το κορίτσι. Για τα δύο αυτά παιδιά δεν έχουν προκύψει ακόμη στοιχεία από την έρευνα για την πορεία τους.

Πίνακας του Λουκά Μιλτιάδη Miller, θετού γιού του Jonathan Peckham Miller.

Μνημείο για τον Λουκά Μιλτιάδη Miller.

Ο καθηγητής Ιάκωβος Μιχαηλίδης, έχει πραγματοποιήσει πρόσφατα μία ενδελεχή μελέτη για όλα τα παιδιά που υιοθετήθηκαν την περίοδο αυτή από Αμερικανούς στις ΗΠΑ.

Ενώ δεν είναι γνωστό τι απέγιναν τα δύο παιδιά που υιοθέτησε ο Russ, ο μικρός Λουκάς Μιλτιάδης (πλέον Miller), εξελίχθηκε σε επιτυχημένο επιχειρηματία στις ΗΠΑ, ιδιαίτερα δημοφιλή στην Πολιτεία του Wisconsin, και εξελέγη μέλος του Κογκρέσου των ΗΠΑ. Ήταν ο πρώτος Ελληνοαμερικανός πολιτικός στις ΗΠΑ.

Ο Jonathan Peckham Miller είχε στη συνέχεια στις ΗΠΑ μία ιδιαίτερα λαμπρή σταδιοδρομία, και παρέμεινε σαν προσωπικότητα συνεπής στην ιδεολογία του και με τα αγνά αισθήματα που έτρεφε ως Φιλέλληνας. Μόλις επέστρεψε στις ΗΠΑ, γράφθηκε στη Νομική Σχολή. Το 1831 έγινε δεκτός στον δικηγορικό σύλλογο του Berlin στο Vermont.

1840 World Anti-Slavery Convention, Benjamin Robert Haydon, 1841, National Portrait Gallery, London. Στον πίνακα απεικονίζεται και ο Miller.

Ο Miller ασχολήθηκε στη συνέχεια και με την πολιτική. Ήταν ασυμβίβαστος υπερασπιστής των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, των δικαιωμάτων των γυναικών και της κατάργησης της  δουλείας. Για τον σκοπό αυτό κατέθεσε μάλιστα πολλές προτάσεις ψηφισμάτων στην Βουλή της Πολιτείας του. Το 1840 έλαβε μέρος στην Διεθνή διάσκεψη για την κατάργηση της δουλείας στο Λονδίνο. Χάρη στη δράση του, το Vermont ήταν η πρώτη Πολιτεία των ΗΠΑ που κατήργησε την δουλεία.

Jonathan Peckham Miller highway στο Randolph, Vermont των ΗΠΑ. Τιμητικές πινακίδες στην γενέτειρά του στις ΗΠΑ αναφέρονται στην προσωπικότητά του και στον ρόλο που διαδραμάτισε στην Ελλάδα, προσδίδοντας του τον τίτλο τιμής Αγωνιστής της Ελευθερίας.

Ο τάφος του Jonathan Peckham Miller στο Montpelier, Vermont, στις ΗΠΑ.

Ο Jonathan Peckham Miller είχε αγοράσει στην Ελλάδα ένα από τα σπαθιά του Λόρδου Βύρωνος, το οποίο είχε χαθεί. Η κόρη του, Keith Miller, ταξίδευσε στην Ελλάδα το 1853 και τελικά κατάφερε να εντοπίσει το σπαθί και να επιστρέψει μαζί του στις ΗΠΑ. Το σπαθί αυτό βρίσκεται σήμερα στο Vermont Historical Society.

Ένα από τα σπαθιά του Λόρδου Βύρωνος, που είχε φέρει ο Jonathan Peckham Miller από την Ελλάδα. Το σπαθί βρίσκεται σήμερα στο Vermont Historical Society στις ΗΠΑ.

Η Ελλάδα, ο Ελληνισμός, ο Φιλελληνισμός, αλλά και όλη η ανθρωπότητα οφείλουν πολλά στον μεγάλο αυτόν αγωνιστή της Ελευθερίας τον Jonathan Peckham Miller.

(*) Βιογραφικό σημείωμα του Αμερικανού φιλέλληνα, ιατρού John Denison Russ (1801-1881). Αμερικανός γιατρός και φιλάνθρωπος, γεννημένος στο Chebacco (Essex), Μασαχουσέτη, τον Σεπτέμβριο του 1801. Πέθανε στο Pompton, New Jersey, 1 Μαρτίου 1881. Αποφοίτησε από το Yale το 1823, σπούδασε ιατρική στις Ηνωμένες Πολιτείες, στο Λονδίνο και την Ευρώπη. Το 1826 άρχισε να ασκεί την ιατρική στην Νέα Υόρκη, μεταξύ 1827 και 1830, μετέβη στην Ελλάδα όπου βοηθούσε τους Έλληνες πατριώτες, και με την επιστροφή του ξεκίνησε την πρώτη προσπάθεια εκπαίδευσης των τυφλών στις Ηνωμένες Πολιτείες. Προσκλήθηκε να οργανώσει το Ίδρυμα για τους Τυφλούς στη Βοστώνη, αλλά προτίμησε να συνεχίσει την εργασία του ως ανεξάρτητος ιατρός. Το 1832 έγινε επιθεωρητής Οργανισμού Υγείας στην Νέας Υόρκης, μια θέση από την οποία παραιτήθηκε το 1858. Οι εφευρέσεις και οι βελτιώσεις του για τη βοήθεια των τυφλών χρησιμοποιήθηκαν ευρέως. Τελευταία ενεργοποιήθηκε στην προσπάθεια να βελτιώσει την πειθαρχία στις φυλακές και να προωθήσει την ευημερία και αποκατάσταση των κρατουμένων μετά την έκτιση της ποινής τους.

Βιβλιογραφία – Πηγές

• Άννινος Μπάμπης, Οι φιλέλληνες του 1821, Αθήναι, 1967.
• Απόστολος Βακαλόπουλος, Ιστορία του Νέου Ελληνισμού, τομ. ΣΤ’, «Η εσωτερική κρίση 1822-1825», Θεσσαλονίκη,
• Βήτας Αχ., Ο Αμερικανικός Φιλελληνισμός στην Ελληνική Επανάσταση, Αθήνα, 1960.
• Booras Harris, Hellenic Independence and America’s Contribution to the Cause, Rutland, 1934.
• Dakin D., British and American Philhellenes during the War of Greek Independence, 1821-1833, Ίδρυμα Μελετών Χερσονήσου του Αίμου, Thessaloniki, 1955.
• Θ. Βαγενάς και Ε. Δημητρακοπούλου, Αμερικανοί Φιλέλληνες, Αθήνα, 1949.
• Samuel Gridley Howe, Historical Sketch of the Greek Revolution, M.D. New York, 1828.
• Samuel Gridley Howe, Letters and Journals, Boston and London, 1906.
• Jarvis George, Letters from Greece, Γεννάδειος, Ind. 756.
• Jarvis George, His Journal and Related Documents, 1965. Edited with introduction, prologues, sequel and notes by George Georgiades Arnakis Eurydice Demetracopoulou, Americans in the Greek Revolution, Institute for Balkan Studies, Thessaloniki, 1965.
• Σ. Θ. Λάσκαρις, Ο Φιλελληνισμός εν Αμερική κατά την Ελληνικήν Επανάστασιν, 1926.
• William Miller, «The Journals of Finlay and Jarvis», The English Historical Review, Vol. 41, n° 164, October, 1926.
• Daniel Webster’s Speech, The Greek Revolution, Boston, 1824.
• Zimmerman Carl R., Philhellenism in the American Press during the Greek Revolution, Neo-Hellenica, t. II, 1975.
• Address of the Philhellenic Committee «For the Relief of the Greeks» to their fellow citizens, Boston 1823.
• Michelle Arnosky Sherburne (2013). Abolition and the Underground Railroad in Vermont. The History Press. p. 93.
• Jonathan P. Miller, in Appletons Encyclopedia.
• Journal of the General Assembly of Vermont. Montpelier, Vermont, October 18, 1830, pg. 3, 5.
• Delegate list, World Anti-Slavery Convention, Retrieved 3 August 2015.
• Blackwell, Marilyn S. “‘Women were among our primeval abolitionists: Women and Organized Antislavery in Vermont, 1834–1848”. Vermont Historical Society.
• The National Herald, article 7 September 2007, “Byron’s sword and the saga of Lucas Miltiades Miller”.
• Jonathan Peckam Miller, The Conditions of Greece in 1827 and 1828, Harpers, New York,1828.
• Mark Bushnell, article of 19 May 2019 “Then Again: Seeking adventure in soldiering, Randolph man found a cause”, VTDIGGER (www.vtdigger.org, contact@vtdigger.org).

Αύγουστος Μαξιμιλιανός Myhrberg (λιθογραφία, δεκαετία 1850)

Ο Αύγουστος Μαξιμιλιανός Myhrberg ήταν ένας από τους δύο φιλέλληνες που γεννήθηκαν στη Φινλανδία. Γεννήθηκε το 1797 στο Raahe, μια πόλη στη δυτική ακτή της Φινλανδίας. Τα επίσημα έγγραφα αναφέρονται συχνά σε αυτόν ως Σουηδό, αλλά ο θρύλος της ζωής του, ειδικά σε σχέση με τον φιλελληνισμό, συνδέθηκε με την εθνική αφύπνιση της Φινλανδίας, ιδιαίτερα κατά το τελευταίο μέρος του δέκατου ένατου αιώνα.

Αφού φοίτησε στο τοπικό δημοτικό σχολείο της Φινλανδίας, ο Myhrberg στάλθηκε στην Ουψάλα της Σουηδίας, πρώτα σε οικοτροφείο και στη συνέχεια, τον Ιούνιο του 1815, για να εγγραφεί στο πανεπιστήμιο. Μαθαίνουμε, χάρη στη μητέρα του Χριστίνα, ότι αγαπούσε την ιστορία και ότι γνώριζε την αρχαία ελληνική μυθολογία. Το 1820 άφησε πίσω του τις ακαδημαϊκές σπουδές του για να ολοκληρώσει μια γενική στρατιωτική θητεία στη Σουηδία, προκειμένου να εκπληρώσει την επιθυμία του να γίνει στρατιώτης.

Έφυγε από τη Σουηδία το 1823 για να ξεκινήσει μια καριέρα ως μαχητής της ελευθερίας που διήρκεσε περισσότερο από μια δεκαετία. Το όνειρό του να γίνει μαχητής της ελευθερίας θα μπορούσε να αντηχεί τον θαυμασμό του Myhrberg για τον Ναπολέοντα και ίσως πυροδοτήθηκε από τις ειδήσεις για τις επαναστάσεις στη Νότια Αμερική, την Ισπανία, την Ιταλία και την Ελλάδα. Τα κίνητρα πίσω από την απόφαση του Myhrberg να ενταχθεί στον Ελληνικό Πόλεμο της Ανεξαρτησίας, ήταν ένας συνδυασμός ιδεαλισμού και νεανικής επιθυμίας για περιπέτεια, αν και είναι δύσκολο να συγκεντρωθούν οι πραγματικοί λόγοι από την μεταγενέστερη βιογραφική αφήγηση που συχνά ήταν επιρρεπής στην εξιδανίκευση των ιστορικών λόγων για χάριν άλλων ιδεών, συνδεδεμένων με τις περιστάσεις. Ωστόσο, είναι δυνατόν να ακολουθήσουμε το μονοπάτι του στρατιώτη Myhrberg και την πορεία του προς την Ελλάδα, μέσω της Ισπανίας και της Γαλλίας, υπό το φως του αρχειακού υλικού και να μελετήσουμε τη φιλελληνική του σταδιοδρομία στην Ελλάδα από το 1825 έως το 1831 (αν και το ιστορικό αρχείο δεν συμφωνεί πάντα με αυτά που λέγονται στον ηρωποιημένο «μύθο» για τη ζωή του μαχητή της ελευθερίας).

Ο Myhrberg προσλήφθηκε στη Μασσαλία στο ιππικό του Γάλλου συνταγματάρχη και Φιλέλληνα Charles Fabvier ως στρατιώτης και ξεκίνησε τη φιλελληνική του δράση στην Ελλάδα το 1825 στο ιππικό του συνταγματάρχη Regnault de St. Jean d’Angely. Τα επόμενα έξι χρόνια που πέρασε ο Myhrberg στην Ελλάδα, ανέβηκε στην ιεραρχία, υπηρέτησε ως υπασπιστής του Fabvier, του στρατηγού Thomas Gordon, του συνταγματάρχη Karl Wilhelm von Heideck και κατέληξε να κατέχει την θέση του Διοικητή του φρουρίου στο Παλαμήδι, στο Ναύπλιο για ενάμισι χρόνο (1829-31).

Συμμετείχε στις ακόλουθες μάχες και εκστρατείες:

– στην Εύβοια (1826),

– στο Χαϊδάρι (1826 και 1827) για να ανακουφίσει την πολιορκημένη Αθήνα, όπου και τραυματίστηκε,

– στο Cape Colias (για το οποίο άφησε έναν απολογισμό από πρώτο χέρι, στα αρχεία BSA Finlay στην Αθήνα),

– στην χερσαία επιχείρηση του Φαλήρου (1827), και

– στην εκστρατεία στην Χίο (1827-28).

Επιπλέον, σύμφωνα με τον θρύλο που έχει καλλιεργηθεί για την ζωή του, ο Myhrberg λέγεται ότι ήταν παρών στο Μεσολόγγι, όπου φρουρούσε την μπροστινή πόρτα του Λόρδου Βύρωνος, όταν αυτός πέθανε τον Απρίλιο του 1824 και στην Ακρόπολη της Αθήνας κατά την πολιορκία της το 1826-27. Τα δύο αυτά επεισόδια αποτελούν μέρος της θρυλικής βιογραφίας του Myhrberg. Οι βιβλιογραφικές αυτές λεπτομέρειες είναι ιστορικά αδύνατες, όμως είναι ιστοριογραφικά σημαντικές. Το 1829 ο Κυβερνήτης Καποδίστριας διόρισε τον Myhrberg διοικητή του φρουρίου στο Παλαμήδι του Ναυπλίου.

Επιστολή διορισμού του Myhrberg στη θέση του Διοικητή του Παλαμηδίου υπογεγραμμένη εξ ονόματος του Κυβερνήτη Καποδίστρια από τον στρατηγό Πίζα (Εθνικά Αρχεία της Σουηδίας: Maximilian Myhrberg).

Το 1831, ο Myhrberg αποχώρησε από την Ελλάδα και σχεδίαζε να προσφερθεί εθελοντικά ως μαχητής της ελευθερίας στην εξέγερση της Πολωνίας εναντίον της Ρωσίας. Το αν συμμετείχε στον πολωνικό αγώνα είναι αβέβαιο, αν και έχουμε πολλές ιστορίες ηρωοποίησης για τις πράξεις του στην Πολωνία και τη Γαλλία, όπου ο Myhrberg φαίνεται να έχει περάσει ένα σημαντικό μέρος από τη δεκαετία του 1830 μετά τη φιλελληνική του σταδιοδρομία. Το 1834 ο Myhrberg παρασημοφορήθηκε από τον Βασιλέα Όθωνα με τον Σταυρό του Σωτήρος (Ιστορικά Αρχεία του Υπουργείου Εξωτερικών, Αθήνα 42.113 με ημερομηνία Αθήνα 15/27 Μαρτίου 1835). Ο Βασιλέας της Σουηδίας τον όρισε Ταγματάρχη, και το 1842 και του έδωσε τον τίτλο του Ιππότη (Knight of the Order of the Swords). Από το καλοκαίρι του 1843, ο Myhrberg πέρασε σχεδόν πέντε χρόνια ως γραμματέας του τοπικού Συμβουλίου στο νησί του Αγίου Βαρθολομαίου στις Δυτικές Ινδίες, ένα νησί που αποτελούσε σουηδική αποικία και ελεύθερο λιμάνι μέχρι το 1878. Ο Myhrberg πέθανε στη Στοκχόλμη στις 31 Μαρτίου 1867 και το σουηδικό κράτος του προσέφερε μία επίσημη ταφή, με πλήρεις στρατιωτικές τιμές στο νεκροταφείο της Εκκλησίας Johannes στην κεντρική Στοκχόλμη.

Ένας πλούτος διαφόρων τύπων πρωτογενών πηγών μας παρέχει γνώσεις σχετικά με τον Φιλέλληνα Myhrberg. Αρχειακό υλικό με πολλές επιστολές αλληλογραφίας, συμπεριλαμβανομένων πολλών συστατικών επιστολών από τους ανωτέρους του, βρίσκονται κατατεθειμένα σε αρχεία στη Σουηδία, τη Φινλανδία, την Ελλάδα και τη Γαλλία. Παρέχουν κυρίως ιστορικά στοιχεία για τον Myhrberg, ανεξάρτητα από το ότι το διατηρημένο υλικό που γράφτηκε από τον ίδιο τον Myhrberg είναι λιγοστό. Άφησε τέσσερεις διαφορετικές μαρτυρίες για τη ζωή του, αλλά ακόμη και εντός και μεταξύ των μαρτυριών αυτών, υπάρχουν αντικρουόμενες και μη συμβατές πληροφορίες, ιδιαίτερα σε σύγκριση με την επίσημη ελληνική μαρτυρία.

Αυτή πιθανότατα του παρασχέθηκε λίγο πριν φύγει από τη χώρα το 1831 ή του την έστειλαν αργότερα μαζί με, για παράδειγμα, το παράσημο του Σταυρού του Σωτήρος, και τα σχετικά πιστοποιητικά (Σουηδικά Εθνικά Αρχεία, Στοκχόλμη: Maximilian Myhrberg).

Ελληνική μαρτυρία για τη φιλελληνική σταδιοδρομία του Myhrberg στην Ελλάδα
(Σουηδικά Εθνικά Αρχεία: Maximilian Myhrberg)

Ένας μεγάλος αριθμός άρθρων από εφημερίδες από τον φινλανδικό και σουηδικό τύπο από τη δεκαετία του 1820 έως σήμερα, αφηγείται κυρίως τα κατορθώματα του θρυλικού Myhrberg. Τα περισσότερα από αυτά γράφτηκαν αμέσως μετά το θάνατό του και ως εκ τούτου συμβάλλουν στην καλλιέργεια του προσωπικού αφηγήματος. Υπάρχει μια σειρά σχετικά πρώιμων αναφορών στον σημαντικό αυτό Φιλέλληνα, από ανθρώπους που τον γνώριζαν από πρώτο χέρι. Μέχρι το τελευταίο μέρος του 19ου αιώνα, οι πρώτες ξεχωριστές βιογραφίες για τη ζωή του Myhrberg γράφτηκαν στη Φινλανδία και τη Σουηδία. Εκτός από αυτές, υπάρχουν ιστορίες περιπέτειας (ιδιαίτερα «για αγόρια»), κάποια επική ποίηση και ακόμη και ένα πρόσφατο μυθιστόρημα.

Εξώφυλλο των «ιστοριών περιπέτειας για αγόρια», Arvid Lydecken Murad Bey «Raahen poika». Suomalaisen vapaustaistelijan seikkailuja Kreikassa (1935) (Murad Bey «Το αγόρι από το Raahe». Περιπέτειες του Φινλανδού Φιλέλληνα Μαχητή στην Ελλάδα)

Μεταξύ των συγγραφέων των διαφορετικών κειμένων σχετικά με τον Myhrberg, έχουμε μια σειρά από τα πλέον εξέχοντα πρόσωπα στην ιστορία της Φινλανδίας. Για παράδειγμα, ο εθνικός φιλόσοφος J.V. Snellman, ο ποιητής Johan Ludwig Runeberg, ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Zacharias Topelius (ο οποίος έγραψε τη γνωστή ιστορία «Ένα αγόρι από το Raahe»), και ο ποιητής και πολιτιστική φιγούρα Fredrik Cygnaeus.

Η ηρωική φήμη του Myhrberg αναπτύχθηκε μέσω των λιγότερο τυπικών πρακτικών της κοινωνικής, πολιτιστικής και πολιτικής ζωής, της αφήγησης ιστοριών, διαδόσεων, των ειδήσεων και της κυκλοφορίας λογοτεχνίας σχετικά με τις περιπέτειες του στις εφημερίδες. Οι ηρωιοποιημένες βιογραφίες του Myhrberg εμφανίζονται σε πιο κωδικοποιημένη μορφή στις νεκρολογίες του, στην κρατική κηδεία που έλαβε χώρα και αργότερα σε ομιλίες που δόθηκαν προς τιμήν του.

Τέλος, η ζωή του Myhrberg, περισσότερο ή λιγότερο θρυλική και μυθική, χρησιμοποιήθηκε συνεχώς για την διαφώτιση του κοινού, όπου οι δράσεις του και η εξιδανικευμένη persona του, υιοθετήθηκαν ως πρότυπο για έναν ηθικά σωστό, ανιδιοτελή και ευγενή τρόπο ζωής, ιδίως στη διαδικασία οικοδόμησης ενός εθνικού μύθου. Με αυτόν τον τρόπο ο μύθος της ζωής του, ειδικά σε σχέση με τον φιλελληνισμό, συνδέθηκε με την εθνική αφύπνιση της Φινλανδίας, ιδιαίτερα κατά το τελευταίο μέρος του 19ου αιώνα. Ο Myhrberg έγινε, πράγματι, μια από τις πιο θρυλικές προσωπικότητες της πρώιμης σύγχρονης φινλανδικής ιστορίας.

Η επίσημη δημόσια κηδεία του Myhrberg στις 6 Απριλίου 1867, Στοκχόλμη, εξώφυλλο του Ny Illustrerad Tidning, 20 Απριλίου 1867.

Ο τάφος του Myhrberg στο νεκροταφείο της εκκλησίας του Αγίου Ιωάννη στη Στοκχόλμη.

Petra Pakkanen

Προσθήκη της ΕΕΦ:

Η ΕΕΦ έχει στο αρχείο της μια πολύ σημαντική συστατική επιστολή, που έδωσε ο Φιλέλληνας στρατηγός Charles Nicolas Fabvier, στον Αύγουστο Μαξιμιλιανό Myhrberg. Με την επιστολή του, ο στρατηγός Fabvier τον αναφέρει ως “intrépide et un homme de premier rang” (“άφοβο και άνδρα πρώτης τάξης”). Δηλώνει επίσης: “Le soussigné déclare que Mr. Myrberg, suédois, a servi sous mes ordres en Grèce avec [.] une bravoure et un désintéressement digne des plus grandes éloges, qu’ayant voulu dès son arrivée en 1824 donner le noble et utile exemple de s’enrôler comme simple Cavalier il acquit tous les grades jusqu’à celui de Capitaine par son seul mérite, enfin que tous les étrangers qui ont servi sous mes Ordres en Grèce, nul mieux que Mr. Myrberg n’a mérité l’estime et l’amitié des habitantes et des Soldats [.]”. (Μετάφραση στα Ελληνικά: “Ο υπογεγραμμένος δηλώνει ότι ο κ. Myrberg, Σουηδός, υπηρέτησε υπό τις διαταγές μου στην Ελλάδα με [.] Γενναίος και ανιδιοτελής που αξίζει τους υψηλότερους επαίνους, που ήθελε από την άφιξή του το 1824 να δώσει το ευγενές και χρήσιμο παράδειγμα να εγγραφεί ως απλός Ιππέας, απέκτησε όλους τους βαθμούς μέχρι του Λοχαγού, μόνο με την αξία του, και τέλος από όλους τους ξένους που υπηρέτησαν υπό τις διαταγές μου στην Ελλάδα, κανείς εκτός από τον κ. Myrberg δεν άξιζαν περισσότερο την εκτίμηση και τη φιλία των κατοίκων και των στρατιωτών [.] “.)

Χειρόγραφη επιστολή του Στρατηγού Fabvier, που βεβαιώνει το έργο και τη συνεισφορά του μεγάλου Φιλανδού Φιλέλληνα Αυγούστου Μαξιμιλιανού Myhrberg (1797-1867), Συλλογή ΕΕΦ. Ο Fabvier τον αναφέρει ως γενναίο, ανιδιοτελή άντρα που υπηρέτησε στο ιππικό του Τακτικού Σώματος με τον βαθμό του Λοχαγού.

Η ΕΕΦ και ο Ελληνικός λαός, αποτίουν φόρο τιμής σε αυτόν τον μεγάλο Φιλέλληνα, ο οποίος συνέβαλε σημαντικά στην απελευθέρωση της Ελλάδας και στα παγκόσμια ιδανικά που πρεσβεύει ο Ελληνισμός.

ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

• Bruun, Patrick 1963. ‘August Maximilian Myhrberg. Legend och verklighet’, Skrifter utgivna av svenska litteratursällskapet i Finland 399 (Historiska och litteraturhistoriska studier 38), Helsingfors: SLS, 145–221.
• Bruun, Patrick 1966. ‘Myhrberg i Grekland’, Skrifter utgivna av svenska litteratursällskapet i Finland 413 (Historiska och litteraturhistoriska studier 41), Helsingfors 1966: SLS, 133–173.
• Cederberg, Eino 1928. August Maksimilian Myrberg. Suomalaisen vapaustaistelijan elämäntarina, Helsinki: Kirja.
• Cygnaeus, Fredrik 1867. ‘Om A.M. Myhrberg’, Huvudstadsbladet no. 89, 16 April 1867.
• Jägerskiöld, S. 1987–89. s.v. ‘Myhrberg, August Maximilian’ in Svensk biografiskt lexikon under redaktion av G. Nilzén, vol. 26, Stockholm: Bonnier.
• Krohn, Julius 1875 (1887). En finsk krigarens lefnadsöden. Maximilian August Myhrbergs biografi, Stockholm: Carl Suneson.
• Lydecken, Arvid 1935. Murad Bey “Raahen poika”. Suomalaisen vapaustaistelijan seikkailuja Kreikassa (Poikien seikkailukirjasto 61), Helsinki: Otava.
• Pakkanen, Petra 2006. August Myhrberg and North-European Philhellenism. Building the Myth of a Hero (Papers and Monographs of the Finnish Institute at Athens 10), Helsinki: Finnish Institute at Athens.
• Pakkanen, Petra 2008. ‘Role of philhellenism and image of Greece in nineteenth-century nation-building of Finland’, in Konstantinou, E. (ed.), Das Bild Griechenlands im Spiegel der Völker bis 18 Jahrhunderts (Philhellenistische Studien 14), Frankfurt am Main, Berlin & al.: Peter Lang, 61–88.
• Topelius, Zacharias 1876, ‘Öfverste Fabviers Adjutant’, Sånger 2 (nya blad), Stockholm: Bonnier, 105–111.

Ο Συνταγματάρχης Olivier Voutier αποτελεί έναν ακόμη γνωστό Γάλλο Φιλέλληνα στρατιωτικό που συμμετείχε στον Αγώνα, προέβαλε τις θέσεις των Ελλήνων σε όλη την Ευρώπη με το συγγραφικό του έργο, και συνέβαλε στην επέκταση του φιλελληνικού ρεύματος διεθνώς.

Γεννήθηκε στην πόλη Thouars, στα περίχωρα του Poitou της Γαλλίας, στις 30 Μαΐου 1796. Ανέπτυξε πολιτική δράση και συνδέθηκε με την οικογένεια του αυτοκράτορα Ναπολέοντα Γ΄. Παράλληλα, υπήρξε και συγγραφέας με λογοτεχνικό έργο.

Κατετάγη στο γαλλικό Πολεμικό Ναυτικό σε ηλικία μόλις 15 ετών, έπειτα από παρότρυνση του πατέρα του. Εκεί έλαβε πολυεπιστημονική μόρφωση και μυήθηκε, εκτός των άλλων, στις πλαστικές τέχνες και το σχέδιο, γεγονός που τον ώθησε να αναπτύξει, επιπλέον, την ιδιότητα του ερασιτέχνη αρχαιολόγου.

Όταν ξέσπασε η Ελληνική Επανάσταση, ο «κ. Voutier», όπως τον αποκαλούσαν οι συμπολεμιστές του, είχε μόλις χάσει ένα πολύ αγαπητό του πρόσωπο, γεγονός που τον είχε συνθλίψει ψυχολογικά. Απογοητευμένος, έψαχνε για έναν ευγενή σκοπό, και έφυγε για να πολεμήσει στην Ελλάδα. Ο ίδιος κατέτασσε τον εαυτό του στους πρώτους ξένους αξιωματικούς που ήρθαν για να συμμετάσχουν στον Αγώνα. Αναχώρησε από τη Μασσαλία την 1η Αυγούστου του 1821, με πλοίο που είχε ναυλωθεί από τον Βρετανό Φιλέλληνα Συνταγματάρχη Thomas Gordon από τη Σκοτία και μετέφερε όπλα και πολεμοφόδια. Έναν μήνα μετά, κατέπλευσε στην Ύδρα. Εκεί, συνέδραμε τους Έλληνες στην προσπάθειά τους να στήσουν δύο πυροβολαρχίες στην είσοδο του λιμανιού, καθώς ο ίδιος ήταν αξιωματικός εξειδικευμένος στο Πυροβολικό.

Λιθογραφία, αρχές 19ου αιώνα. Γάλλος αξιωματικός εκπαιδεύει Έλληνες στην χρήση κανονιών (Συλλογή ΕΕΦ).

Στη συνέχεια, μετέβη στο Άστρος και έπειτα έφτασε στο στρατόπεδο του Υψηλάντη. Εκεί, του προκάλεσε εντύπωση η ένδεια των στρατιωτών, οι περισσότεροι από τους οποίους ήταν οπλισμένοι με χαλασμένα τυφέκια. Ο Voutier ανέλαβε «τη διεύθυνση των εργασιών» του Πυροβολικού κατά την πολιορκία της Τριπολιτσάς. Έστησε μια πυροβολαρχία κοντά στο μικρό φρούριο της πόλης και ενίσχυσε την πολιορκία. Στα Απομνημονεύματά του παραθέτει την πληροφορία ότι διέθετε «πέντε πυροβόλα, από τα οποία δύο των δεκαοκτώ λίτρων, και δύο όλμους». Αναφέρει μάλιστα ότι στους Έλληνες «άρεσε τόσο πολύ να βλέπουν να πέφτουν οβίδες» ώστε γέμιζαν με αυτές τα πυροβόλα και στόχευαν απερίσκεπτα. Μετά την άλωση της Τριπολιτσάς, αναχώρησε για την Πάτρα και στη συνέχεια πραγματοποίησε στρατιωτική περιοδεία στις Κυκλάδες. Έπειτα, επέστρεψε στο Άργος και συμμετείχε στην πολιορκία του Ναυπλίου, ενώ στα τέλη Δεκεμβρίου 1821 αναχώρησε μαζί με τον Υψηλάντη για την πολιορκία του Ακροκόρινθου. Εκεί μετέφερε «δύο πολυβόλα των δώδεκα λίτρων», τα οποία είχε φέρει από την Ύδρα. Στη συνέχεια εντάχθηκε στο Τάγμα των Φιλελλήνων και έλαβε μέρος στη μάχη του Πέτα το 1822. Το 1823 επέστρεψε στη Γαλλία, όπου εξέδωσε τα Απομνημονεύματά του.

Απομνημονεύματα του Συνταγματάρχη Olivier Voutier, Παρίσι, πρώτη έκδοση, 1823, Συλλογή ΕΕΦ.

Το 1824 ξαναγύρισε στην Ελλάδα για να ξαναφύγει σύντομα και να επιστρέψει το 1826. Τον Νοέμβριο του 1826, συμμετείχε με τον Γάλλο Φιλέλληνα Raybaud, σε μια αποτυχημένη αποστολή στην Αταλάντη υπό την καθοδήγηση του Ιωάννη Κωλέττη. Οι σχέσεις του με τον συγκεκριμένο Γάλλο αξιωματικό, ήταν ανταγωνιστικές και κακές. Έφθασε μάλιστα το ίδιο έτος, να μονομαχήσει μαζί του, και πληγώθηκαν και οι δύο. Ο Voutier έφυγε οριστικά από την Ελλάδα το 1827.

Ο Γάλλος αξιωματικός αυτός πίστευε ότι οι Έλληνες άξιζαν την συμπόνια των Ευρωπαίων, ακόμη και εάν πολλές φορές η στάση τους ήταν απογοητευτική. Κατανοούσε πλήρως τα ελαττώματά τους, όπως ο ίδιος παραδέχεται, και τα δικαιολογούσε. Στα Απομνημονεύματά του, ο Γάλλος αξιωματικός Olivier Voutier περιγράφει την ιστορική διαδρομή των Ελλήνων και τους γενεσιουργούς παράγοντες για τη σύσταση των ομάδων των Κλεφτών, ενώ ταυτόχρονα εμφανίζεται βαθύτατα θρησκευόμενος. Αντιλαμβάνεται πλήρως τις διαφορές ανάμεσα στους Έλληνες και τους Τούρκους, τα δεινά που υπέστη το ελληνικό έθνος και τα αίτια που οδήγησαν στην Επανάσταση. Παράλληλα, προβάλλει την ιδέα ότι η ισχυρή και καρτερική πίστη ήταν το μέσον εκείνο που βοήθησε τον ελληνικό λαό να διατηρήσει τις αρετές του και να επιβιώσει ύστερα από τόσες βαναυσότητες. Κατ’ ανάλογο τρόπο, κατανοεί τις ωμότητες του πολέμου, καθώς αντιλαμβάνεται ότι επρόκειτο για φρικτές αντεκδικήσεις που διαπράττονταν εκατέρωθεν. Εντούτοις, όπως πολλοί άλλοι Φιλέλληνες, κατακρίνει «την αρπακτικότητα των αρχηγών» και την τάση τους για λαφυραγωγία ως τακτικές, που δεν επέτρεπαν να εισρέουν τα λάφυρα από τις επιτυχημένες μάχες και πολιορκίες, στο δημόσιο Ταμείο προκειμένου να βοηθήσουν την Διοίκηση να στηρίξει τον Αγώνα ασκώντας μία κεντρική πολιτική.

Με ακόμη πιο ειλικρινές πνεύμα, περιγράφει την αγνή και σχεδόν αφελή αντίδραση του πληθυσμού στο πέρασμα των Φιλελλήνων από τα χωριά. Ο ελληνικός πληθυσμός ενθουσιασμένος, έτρεχε ομαδικά μπροστά από τους Φιλέλληνες, οι γυναίκες τους έβλεπαν ως αγγέλους που ήρθαν από τον ουρανό για να τις σώσουν και οι άνδρες τους χαιρετούσαν με πυροβολισμούς από τα τουφέκια τους. Στις περιγραφές του αυτές, ενίοτε προκαλούσε την επίκριση των Γάλλων συμπατριωτών του, οι οποίοι τον κατηγορούσαν ότι στα Απομνημονεύματά του υπερέβαλλε ως προς τον ρόλο του ή ακόμη και ότι επινόησε ορισμένα από τα γεγονότα που περιγράφει.

Ο Voutier είναι επίσης ο συγγραφέας ενός ακόμη έργου που σχετίζεται με την Ελλάδα και, μάλιστα, είχε εκδοθεί «υπέρ της Ελλάδας», δηλαδή προκειμένου τα έσοδα από την έκδοσή του να διατεθούν υπέρ του Αγώνα των Ελλήνων. Πρόκειται για μία συλλογή, η οποία περιλαμβάνει επιστολές προς τη Φιλελληνίδα κυρία Récamier, στης οποίας το λογοτεχνικό σαλόνι σύχναζε ο ίδιος στη Γαλλία, έγγραφα σχετικά με το αξίωμά του στον Στρατό και αποδεικτικά των υπηρεσιών του (προκειμένου να διαψεύσει τις αμφιβολίες που, όπως προαναφέρθηκε «θέλησαν κάποιοι να δημιουργήσουν, κατηγορώντας τον για ανειλικρίνεια στις διηγήσεις του»). Η συγκεκριμένη συλλογή περιέχει, επίσης, μεταφράσεις ελληνικών παραδοσιακών τραγουδιών στρατιωτικού περιεχομένου. Ωστόσο, το πλέον σημαντικό μέρος του έργου αποτελεί η «Μελέτη σχετικά με τα Τακτικά στρατεύματα της Ελλάδας». Σε αυτήν, ο Voutier υποστηρίζει την άποψη ότι το είδος του πολέμου που είχαν υιοθετήσει οι Έλληνες (δηλαδή ο ανταρτοπόλεμος, ο οποίος βασίζεται στη γνώση των μέσων και των συνηθειών του αντιπάλου), «δεν απαιτεί άλλου είδους στρατιώτες παρά τα Παλικάρια». Υποστηρίζει επίσης, ότι «η λευτεριά των Ελλήνων εξαρτάται περισσότερο από τον πόλεμο στη θάλασσα παρά από τον πόλεμο στην ηπειρωτική χώρα». Η μελέτη του Voutier είναι ενδεικτική του γεγονότος ότι ακόμα και Φιλέλληνες αξιωματικοί αναγνώριζαν την ιδέα ότι οι Κλέφτες και οι Αρματολοί ήταν οι καλύτερα προσαρμοσμένοι πολεμιστές στη μορφολογία του ελληνικού εδάφους και αποτελούσαν τους ιδανικούς αγωνιστές εναντίον ενός εχθρού με συντριπτική αριθμητική υπεροχή.

Μετά την ανάδειξη του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου σε πρόεδρο του Εκτελεστικού το 1822, ο Voutier προήχθη στον βαθμό του Αντισυνταγματάρχη. Μαζί με τους Maxime Raybaud και François Graillard, ορίστηκε υπασπιστής του Μαυροκορδάτου, επικεφαλής ενός μικρού Σώματος Πυροβολικού, που είχε στην κατοχή του δύο κανόνια. Κατά τη διοίκηση του Τακτικού Στρατού από τον Παναγιώτη Ρόδιο το 1824, ο Voutier προήχθη σε Συνταγματάρχη. Διορίστηκε διοικητής του Σώματος Πυροβολικού που αποτελείτο από 100 άτομα, τα οποία είχαν επιφορτιστεί με τη διαχείριση και τη χρήση των κανονιών του φρουρίου του Ναυπλίου. Ο Voutier έχαιρε ιδιαίτερα της εκτίμησης της ελληνικής κυβέρνησης και τιμήθηκε με το παράσημο των Ιπποτών του Χρυσού Σταυρού του Τάγματος του Σωτήρος.

Πριν έρθει στην Ελλάδα το 1821, ο Voutier ενεπλάκη άμεσα στην ανακάλυψη του αγάλματος της Αφροδίτης της Μήλου, τον Απρίλιο του 1820, και διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο για να καταλήξει το άγαλμα στο Μουσείο του Λούβρου.

Τον Απρίλιο του 1820, ο Voutier ήταν 23 ετών, και μέλος του πληρώματος του εκπαιδευτικού σκάφους του πολεμικού ναυτικού της Γαλλίας “Estafette”. Όταν το σκάφος στάθμευσε στην Μήλο, ο Voutier ζήτησε από έναν κάτοικο της Μήλου ονόματι Κεντρωτά, να τον βοηθήσει να σκάψουν το έδαφος σε έναν ναό, με στόχο να βρουν αρχαία αντικείμενα. Από τύχη όταν νύκτωσε, εντόπισαν το άγαλμα της Αφροδίτης της Μήλου.  Στη συνέχεια ο Κεντρωτάς και οι δημογέροντες της Μήλου αποφάσισαν να πουλήσουν το άγαλμα. Ο Voutier και ένας άλλος Γάλλος αξιωματικός με κλασσική παιδεία ο Dumont d’Urville, έγραψαν στον πρέσβη της Γαλλίας στην Κωνσταντινούπολη  Marquis de Riviere, και τον έπεισαν να αγοράσει η Γαλλία το άγαλμα, αγορά η οποία τελικά έλαβε χώρα στις 22 Μαΐου 1820. Μάλιστα εν τω μεταξύ είχε αντιδράσει και η Οθωμανική αυτοκρατορία, η οποία τιμώρησε τους κατοίκους που δεν το παρέδωσαν σε αυτήν, και η Γαλλία πλήρωσε τον Σεπτέμβριο 1820 συμπληρωματική αποζημίωση για να καλύψει και τα πρόστιμα που επιβλήθηκαν στην Μήλο. Η ιστορική έρευνα (Δ. Χαλκουτσάκης, κλπ.), που βασίζεται σε μαρτυρίες των εμπλεκόμενων ατόμων και σε έξι επιστολές Γάλλων αξιωματικών και υπαλλήλων, οι οποίες δημοσιεύθηκαν στον γαλλικό Τύπο το 1874, επιβεβαιώνει ότι ο Voutier παρέμεινε στην Γαλλία περισσότερο γνωστός για την σημαντική ανακάλυψη αυτή (που προσέφερε στο Λούβρο ένα από τα σημαντικότερα εκθέματά του), και λιγότερο για τη συμμετοχή του στον Αγώνα της Ελληνικής Ανεξαρτησίας.

Η πράξη αυτή της αγοράς και απόσπασης του σημαντικού αυτού αρχαιολογικού μνημείου από τον τόπο του, αξιολογείται αρνητικά με τα σημερινά δεδομένα. Το άγαλμα αυτό το δώρισε εν τέλει ο Βασιλέας της Γαλλίας Λουδοβίκος ΧVΙΙΙ στο Λούβρο, και απετέλεσε (και αποτελεί μέχρι και σήμερα) ένα από τα σημαντικότερα εκθέματά του, το οποίο προέβαλε στην κοινή γνώμη της Γαλλίας το κάλλος του κλασσικού πολιτισμού. Μάλιστα το άγαλμα αυτό ήταν ένα ακόμη στοιχείο που συνέβαλε καταλυτικά στην επέκταση του φιλελληνικού κινήματος στην Γαλλία και την Ευρώπη, και την καλλιέργεια της ιδέας ότι η Ελλάδα άξιζε να απελευθερωθεί και ότι αυτό ήταν καθήκον της Ευρώπης. Αυτό έσπρωξε χιλιάδες νέους, να αναλάβουν πολιτική, κοινωνική ή και στρατιωτική δράση στο πλευρό των Ελλήνων.

Ο Olivier Voutier ήταν ένας από αυτούς και ήταν ιδιαίτερα υπερήφανος για την ανάμειξή του στον Αγώνα της Ανεξαρτησίας. Μάλιστα ζήτησε να αναγραφεί στην επιτύμβια στήλη του η δράση του στην Ελλάδα, γιατί ήθελε πρωτίστως να τον θυμόμαστε ως «ήρωα της Ελληνικής Ανεξαρτησίας». Πέθανε στις 19 Απριλίου του 1877 στις Hyères της Προβηγκίας, της Γαλλίας.

Προς τιμήν του, ένας δρόμος στην Αθήνα, στου Φιλοπάππου, φέρει το όνομά του: «Οδός Βουτιέ».

Ο Τάφος του Olivier Voutier στις Hyères της Προβηγκίας.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΠΗΓΕΣ 

• Lemaire Jean, «Autour d’Olivier Voutier», ανακοίνωση σε συνέδριο της Société Hyéroise d’Histoire et d’Archéologie (16 Νοεμβρίου 2010), διαθέσιμη στην ιστοσελίδα http://www.as-lashha.com/medias/files/2010-11-16-cf-jl-voutier.pdf όπου και ένα πορτρέτο του Voutier, καθώς και φωτογραφία του τάφου του και αλλά και του δισέγγονου του Voutier κατά την επίσκεψή του στη Μήλο το
• Persat Maurice, Mémoires du commandant Persat, 1806 à 1844, εκδ. Plon-Nourrit et Cie, Παρίσι
• Voutier Olivier, Lettres sur la Grèce – Notes et chants populaires, extraits du portefeuille du colonel Voutier, εκδ. Firmin Didot père et fils – Ponthieu – Bossange frères – Delaunay, Παρίσι
• Voutier Olivier, Mémoires du colonel Voutier sur la guerre actuelle des grecs, εκδ. Bossange frères, Παρίσι
• Αρχεία της Ελληνικής Παλιγγενεσίας, Απόφαση υπ’ αριθμόν 102 του Προέδρου του Εκτελεστικού με ημερομηνία 10Μαΐου 1822.
• Ζούβας Παναγής, Η οργάνωσις Τακτικού Στρατού κατά τα πρώτα έτη της Επαναστάσεως του 1821, χ.ε., Αθήνα 1969.
• Ιστορία της οργανώσεως του Ελληνικού Στρατού, 1821-1954, εκδ. ΓΕΣ, Αθήνα 1955.
• Ιστορία του Ελληνικού Στρατού, 1821-1997, εκδ. ΓΕΣ/ΔΙΣ, Αθήνα 1997.
• Ιστορία των κατά την Ελλην. Επανάστασιν εκστρατειών και μαχών και των μετά ταύτα συμβάντων, ων συμμετέσχεν ο Τακτικός Στρατός, από του 1821 μέχρι του 1833, χ.ε., Αθήνα 1901.
• Φορνέζι Ερρίκος, Το μνημείον των Φιλελλήνων, εκδ. Χ. Κοσμαδάκης & σία, Αθήνα 1968 [Απομνημονεύματα αγωνιστών του ΄21, τ. 20].
• Χαλκουτσάκης Μ. Γιάννης, Η ιστορία της Αφροδίτης της Μήλου, χ.ε., Αθήνα 1988.

Ο Ερρίκος Τράϊμπερ (Heinrich Treiber) γεννήθηκε το 1796 στο Meiningen της Γερμανίας και είχε αριστοκρατική καταγωγή. Γιός αυλικού φαρμακοποιού, σπούδασε ιατρική στα πανεπιστήμια της Ιένης, του Μονάχου και του Wuertzburg, και ειδικεύθηκε στη χειρουργική στο πανεπιστήμιο του Παρισιού.

Ο νεαρός Τράϊμπερ ενθουσιάσθηκε από τον αγώνα των Ελλλήνων, και αποφάσισε να μεταβεί στην Ελλάδα ως εθελοντής. Στις 31 Δεκεμβρίου 1821 ξεκίνησε από το Λιβόρνο της Ιταλίας μαζί με άλλους 36 φιλέλληνες, με το πλοίο του Ζακυνθινού Βιτάλη «Πήγασος» που ταξίδευε με ρωσική σημαία. Ύστερα από εικοσαήμερο ταξίδι, έφθασαν στο Μεσολόγγι, για να μετάσχουν στην Ελληνική Επανάσταση.

Από την ημέρα εκείνη, ο Τράϊμπερ αρχίζει να σημειώνει στο προσωπικό του ημερολόγιο όλα όσα του συνέβησαν τα επόμενα έξι και πλέον χρόνια, δηλαδή έως τις 23 Απριλίου 1828, την ημέρα που ανέλαβε τη διεύθυνση του στρατιωτικού νοσοκομείου που ήταν εγκαταστημένο στην Ακροναυπλία. Είναι οι προσωπικές του εντυπώσεις και κρίσεις, που αποκαλύπτουν μερικά παρασκήνια του Αγώνα και το ρόλο που έπαιξαν οι Φιλέλληνες σ’αυτόν. Παράλληλα, το ημερολόγιο του Τράϊμπερ αποτελεί μία σημαντική ιστορική πηγή για την περίοδο της Ελληνικής Επανάστασης.

Στις 13 Ιανουαρίου 1822 αποβιβάζεται στο Μεσολόγγι, και από εκεί φθάνει στην Κόρινθο, όπου αναλαμβάνει τη θέση ιατρού στο Τακτικό Σώμα (1ον Ελληνικόν βαρέον πεζικόν Σύνταγμα).

Με το Τακτικό Σώμα έλαβε μέρος στις εξής μάχες και επιχειρήσεις:

– Στο Κομπότι και στο Πέτα (4 Ιουλίου 1822). Στις μάχες αυτές, παράλληλα με το Τακτικό Σώμα, συμμετείχαν και ο Μάρκος Μπότσαρης με το σώμα του, το τάγμα των φιλελλήνων με διοικητή τον Γερμανό Στρατηγό Νόρμαν και τον Ιταλό Συνταγματάρχη Ταρέλα και το τάγμα των Επτανησίων. Η μάχη είχε άσχημη κατάληξη και η πλειοψηφία των Φιλελλήνων σφαγιάσθηκαν από τους Τούρκους. Ο Τράϊμπερ μόλις κατόρθωσε να σωθεί. Έχασε όμως όλα τα προσωπικά του αντικείμενα και ακόμη και τα χειρουργικά του εργαλεία, που ήταν την εποχή αυτή δυσεύρετα στην Ελλάδα.

– Επιχειρήσεις στα όρη των Σαλώνων (1-15 Σεπτεμβρίου 1822), Χάνι της Γραβιάς, κλπ.

– Με διαταγή του Δημητρίου Υψηλάντη, το Τακτικό Σώμα αναλαμβάνει τη φύλαξη των Μεγάλων Δερβενίων (Κακιά Σκάλα).

– Στην πολιορκία του Ναυπλίου (Οκτώβριος – Δεκέμβριος 1822). Η πολιορκία τελούσε υπό την άμεση διοίκηση του Νικηταρά και τη γενική αρχηγεία του Κολοκοτρώνη.

Μεσολαβούν οι εμφύλιες διαμάχες, ο Τράϊμπερ όμως παραμένει στην Ελλάδα και συντηρείται εξασκώντας το ιατρικό επάγγελμα στο Ναύπλιο, Κρανίδι και αλλού.

– Τον Φεβρουάριο του 1824 ο Τράϊμπερ κατατάσσεται στο στρατιωτικό σώμα που οργάνωσε ο Λόρδος Βύρων στο Μεσολόγγι, ως στρατιωτικός γιατρός στο τάγμα των «πυροβολητών».

Στις 18 Απριλίου αρρωσταίνει ο Λόρδος Βύρων. Ο Τράϊμπερ μετέχει σε συνεχή ιατρικά συμβούλια. Στις 19 Απριλίου ο λόρδος Βύρων πεθαίνει. Με τον προσωπικό γιατρό του Λόρδου Βύρωνα Φόρτι αναλαμβάνουν νεκροψία και ταριχεύουν το σώμα.

– Τον Οκτώβριο του 1824 ανασυγκροτήθηκε το Τακτικό Σώμα από τον Ρόδιο και στη συνέχεια από τον Φαβιέρο, και ο Τράϊμπερ αναλαμβάνει πάλι καθήκοντα ιατρού σ’αυτό. Στη συνέχεια ιδρύει νοσοκομείο στο Ναύπλιο.

– Τον Ιούνιο 1825 επιτίθεται στο Ναύπλιο ο Ιμπραήμ πασάς με στρατό 6.000 ανδρών, αλλά αποκρούεται. Υπάρχουν πολλοί τραυματίες, τους οποίους περιθάλπει ο Τράϊμπερ.

– Τον Σεπτέμβριο 1825, το Τακτικό Σώμα με το νέο διοικητή του Φαβιέρο κάνει απόπειρα κατάληψης της Τριπολιτσάς χωρίς επιτυχία. Στην επιχείρηση μετέχει και ο Τράϊμπερ.

– Τον Οκτώβριο, το Τακτικό Σώμα αναχωρεί για την Αθήνα, όπου ο Τράϊμπερ ιδρύει νοσοκομείο.

– Τον Φεβρουάριο του 1826 ο Φαβιέρος με το Τακτικό Σώμα, στο οποίο μετέχει και ο Τράϊμπερ, ξεκινάει εκστρατεία στην Εύβοια. Πρώτα στη Χαλκίδα και στη συνέχεια στην Κάρυστο. Οι τραυματίες είναι πολλοί και ο Τράϊμπερ τους περιποιείται και πάλι.

– Τον Ιούνιο, ο Τράϊμπερ υποβάλλει την παραίτηση του από το Τακτικό Σώμα και αναλαμβάνει τη θέση ιατρού στο στρατόπεδο Δερβενίων που τελεί υπό τη διοίκηση του Καραϊσκάκη.

– Τον Αύγουστο, ο Τράϊμπερ αναχωρεί με το σώμα του Καραϊσκάκη για την περιοχή Αθηνών. Γίνονται μάχες στο Χαϊδάρι. Ο Τράϊμπερ εγκαθιστά νοσοκομείο στην Κούλουρη.

– Στις 6 Νοεμβρίου 1826 μετέχει με το σώμα του Καραϊσκάκη στη μάχη της Δόμβραινας.

– Το Φεβρουάριο του 1827 ο Τράϊμπερ λαμβάνει μέρος σε απόβαση στην Καστέλλα υπό τον συνταγματάρχη Gordon, μαζί με τα σώματα του Μακρυγιάννη, του Ι. Νοταρά και το Τακτικό Σώμα, για να λυθεί η πολιορκία της Ακροπόλεως από τον Κιουταχή.

Στη μάχη του Αναλάτου «έπεσαν 1.200 Έλληνες και όλοι οι Φιλέλληνες», όπως αναφέρει ο Τράϊμπερ στο ημερολόγιό του. Αυτός έχει εγκαταστήσει νοσοκομείο στα Αμπελάκια της Σαλαμίνας, για την νοσηλεία μαχητών, και προσφέρει περίθαλψη στους τραυματίες, που μεταφέρονται εκεί από το πεδίο της μάχης.

– Στις 24 Απριλίου 1827, φέρνουν στα Αμπελάκια τη σορό του Καραϊσκάκη, που είχε σκοτωθεί την προηγουμένη μέρα στο Φάληρο. Ο Τράϊμπερ συνοδεύει τη σορό του στην Κούλουρη, όπου γίνεται η κηδεία.

– Τον Ιούνιο 1827, ο Τράϊμπερ αναλαμβάνει τη θέση ιατρού στο ατμόπλοιο Καρτερία μετά από πρόσκληση του πλοιάρχου Άστιγγα.

– Τους επόμενους 8 μήνες, ο Τράϊμπερ μετέχει σε όλες τις επιχειρήσεις του Καρτερία. Το Καρτερία οργώνει όλες τις θάλασσες. Από τον Κορινθιακό, στο Ιόνιο, στη θάλασσα των Κυθήρων, στο Αιγαίο και φθάνει μέχρι τις ακτές της Αφρικής.

Μαζί με τον υπόλοιπο στόλο, περιπολεί τις θάλασσες αυτές και επιβάλλει ναυτικό αποκλεισμό των περιοχών που διεξάγονται οι εχθροπραξίες.

– Στις 29 Σεπτεμβρίου 1827 το Καρτερία μαζί με το βρίκι “Σωτήρ” και 5 άλλα μικρότερα πλοία, ναυμαχεί με τουρκικό στολίσκο στον κόλπο των Σαλώνων και πυρπολούν 9 τουρκικά πλοία, μεταξύ αυτών και την τουρκική ναυαρχίδα, ενώ αιχμαλωτίζουν ένα ακόμη (ναυμαχία της Αγκάλης).

– Στις 4 Μαρτίου 1828, ο Άστιγξ υποβάλλει την παραίτηση του από τη διακυβέρνηση της Καρτερίας και δύο μέρες αργότερα αποχωρεί και ο Τράϊμπερ. Ο Αστιγξ επανήλθε στην θέση του και έλαβε μέρος σε μία τελευταία επιχείρηση στο Μεσολόγγι, όπου τραυματίσθηκε στον αριστερό ώμο. Δυστυχώς ο Τράϊμπερ δεν ήταν εκεί να τον θεραπεύσει και άργησε να βρεθεί άλλος γιατρός, και ο άλλος αυτός μεγάλος φιλέλληνας υπέκυψε στα τραύματά του.

Στα τέλη Απριλίου 1828, ο Τράϊμπερ αναλαμβάνει διευθυντής του στρατιωτικού νοσοκομείου της Ακροναυπλίας (Ιτς Καλέ).

Όταν έλαβε χώρα η δολοφονία του Καποδίστρια, ο Τράϊμπερ διενήργησε ο ίδιος τη νεκροψία και υπέγραψε τη σχετική ιατροδικαστική έκθεση. Είχε μάλιστα το θλιβερό προνόμιο να ταριχεύσει τον νεκρό Καποδίστρια.

Είναι βέβαιο ότι ο μεγάλος αυτός φιλέλληνας έσωσε χιλιάδες Έλληνες τραυματίες και αρρώστους κατά τη διάρκεια του απελευθερωτικού αγώνα του 1821, σε ένα χώρο (αυτόν της Ελλάδας) που κάθε έννοια νοσηλείας και νοσοκομειακής περίθαλψης ήταν ανύπαρκτη.

Προκειμένου να εξηγήσουμε σε τι συνίσταντο οι υγειονομικές υπηρεσίες κατά την επαναστατική περίοδο, θα χρησιμοποιήσουμε ένα απόσπασμα από το έργο του Χρηστου Βυζάντιου η «Ιστορία του Τακτικού Στρατού», που περιγράφει τη μάχη της Καρύστου (1826), στην όποια τραυματίστηκε και ο ίδιος. Μοναδικός γιατρός εκεί ήταν ο Τράϊμπερ. «0ι πληγωμένοι, γράφει ό Βυζάντιος, επορεύοντο όπως εδύναντο. Άλλοι μεν συρόμενοι, άλλοι δέ βοηθούμενοι υπό των τυχόντων, προσήρχοντο προς τον εκεί χειρουργόν. Το δε θέαμα της πρώτης βοήθειας παρά του άρχιχειρουργού Τράϊμπερ ήτο φρικώδες. Περίπου διακόσιοι πληγωμένοι, κείμενοι εκτάδην εντός περιβόλου λεμονεώνος, εξέβαλλον γοεράς φωνάς, ιδίως οι πληγωμένοι εκ σφαίρας πυροβόλων. Εκεί φύλλον θύρας έκειτο επί πετρών, χρησιμεύον ως τράπεζα επί της οποίας κατέκλινον τους τραυματίας. Ό δε ειρημένος άρχιχειρουργός, έχων ανεστραμένας τας χειρίδας του ιματίου του και κρατών μάχαιραν ανά χείρας, όλως καθημαγμένος έτεμνε ανηλεώς τα προσβληθέντα μέλη του πληγωμέντος και είτα επέδενε ταύτα. Καθ’ήν ώραν έτέθην και αυτός εγώ επί της ειρημένης τραπέζης είδον τον πάντα λόγου άξιον φιλέλληνα τούτον χειρουργόν, απηυδημένον εκ του κόπου και της πείνης, κρατούντα δε με τας αιμοσταγείς χείρας του ολίγον άζυμον άρτον καί τρώγοντα».

Δεν ήταν όμως μόνο ή παροχή της πρώτης βοήθειας στους τραυματίες που απασχολούσε τον Τράϊμπερ, αλλά, όπως αναφέρει και ο Επαμ. Στασινόπουλος, και η κατόπιν περίθαλψή των, που γινόταν συνήθως στα φιλόξενα σπίτια χωρικών. Αλλά τα σπίτια εδέχοντο μόνο τους ελαφρότερα τραυματισμένους, γιατί υπήρχε η δεισιδαιμονία ότι όσοι πέθαιναν από τις πληγές τού πολέμου εβρυκολάκιαζαν κατόπιν. Χρειαζόταν πολλές φορές η βεβαίωση του γιατρού και των δημογερόντων ότι δεν πρόκειται να πεθάνει ό τραυματίας για να τον δεχθούν στο σπίτι.

Το 1831 νυμφεύθηκε τη Σάντα Οριγώνη, κόρη του κορσικανού Δομένικου Οριγώνη, και της Αθηναίας Φραντζέσκας Αγαπίου. Ο Οριγώνης ήταν τέως αξιωματικός του Ναπολέοντα Βοναπάρτη, που είχε καταφύγει στην Ελλάδα από το 1814.

Tο 1835 ο Τράϊμπερ μετακόμισε οικογενειακώς στην Αθήνα, όπου του ανατέθηκε η οργάνωση και αναμόρφωση της Υγειονομικής Υπηρεσίας του Στρατού, της οποίας υπήρξε ο πρώτος Αρχηγός.

Διώροφος νεοκλασική οικία με αέτωμα στην επίστεψη. Πρόκειται για την οικία του Γερμανού ιατρού Ερρίκου Τράϊμπερ Πλατεία Ασωμάτων (Μπίρης, σελίδα 93)

O Τράϊμπερ Μετείχε στο σχεδιασμό (από τον αρχιτέκτονα Βάϊλερ) του A’ Στρατιωτικού Νοσοκομείου (στου Μακρυγιάννη), και επίσης στο σχεδιασμό του Δημοτικού Νοσοκομείου της Αθήνας. Ήταν ο ιδρυτής της Στρατιωτικής Φαρμακαποθήκης.

Σε πρώτο πλάνο το διώροφο αρχοντικό με το αέτωμα στην στέψη ήταν στην οδό Κριεζώτου και Ζαλοκώστα. Στο κέντρο της φωτογραφίας δεσπόζουν τα Παλαιά Ανάκτορα, σημερινή Βουλή των Ελλήνων. Αριστερά: Η Βασιλική Στρατιωτική Φαρμακαποθήκη Οδός Ακαδημίας 1 και Λεωφόρου Βασιλίσσης Σοφίας (τότε οδός Αμπελοκήπων και αργότερα οδός Κηφισιάς) Αρχιτέκτων: Hans Christian Hansen [1803 – 1883] – Ανέγερση: 1836 -1840 (Φωτογράφος: Henri Beck, 1804 – 1883).

Ο Τράϊμπερ διορίσθηκε επίσης μέλος του Ιατροσυνεδρίου που τότε χάραζε την υγειονομική πολιτική του κράτους, και διετέλεσε και πρόεδρος του.

Το 1842 διορίσθηκε ιατρός του βασιλέως Όθωνος.

Ερρίκος Τράϊμπερ, προσωπογραφία από την Ιστορία της Ιατρικής Σχολής. Εκατονταετηρίς 1837-1937. Εθνικόν και Καποδιστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η ιατρική επιστήμη στην Ελλάδα, οφείλει στον μεγάλο Φιλέλληνα και επιστήμονα την εισαγωγή της αναισθησιολογίας, που αναβάθμισε τις θεραπευτικές πρακτικές και κατάργησε τον πόνο κατά την θεραπεία.

Στις 16 Οκτωβρίου 1846, ο Αμερικανός W. Morton χορήγησε αναισθησία με αιθέρα σε ασθενή στο Γενικό Νοσοκομείο της Μασαχουσέτης. Λίγους μήνες αργότερα, στις 10 Απριλίου 1847, χορηγούνται οι πρώτες αναισθησίες με αιθέρα στην Ελλάδα από τον Ερρίκο Τράϊμπερ (πρώτο καθηγητή χειρουργικής στην Ελλάδα), Αρχίατρο, και τον Νικόλαο Πετσάλη, Επίατρο, στο Στρατιωτικό Νοσοκομείο Αθηνών και ο Τύπος της εποχής τους αποθεώνει. Επίσης, ο Ερρίκος Τραϊμπερ χορήγησε την πρώτη μαιευτική αναισθησία στην Ελλάδα, στο Δημόσιο Μαιευτήριο της Αθήνας, χορηγώντας αναισθησία με αιθέρα σε επίτοκο για εμβρυουλκία με μαιευτήρα τον Νικόλαο Κωστή, τον πρώτο καθηγητή Μαιευτικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Όταν το 1854 κτύπησε την Αθήνα η μεγάλη επιδημία χολέρας, και οι δρόμοι ήταν έρημοι κατοίκων, ο μεγάλος Φιλέλλην ήταν ο μόνος που διέσχιζε πολλές φορές την ημέρα τους δρόμους έφιππος για να δίνει το παρόν στο νοσοκομείο ή όπου αλλού τον καλούσε το καθήκον, έως ότου προσβλήθηκε και ό ίδιος από την ασθένεια αυτή.

Ο Τράϊμπερ εξακολούθησε επί πολλά χρόνια να υπηρετεί στο Στρατό, προαχθείς μέχρι του βαθμού του Ανωτέρου Γενικού Αρχιάτρου, και αποστρατεύθηκε το 1864.

Του απονεμήθηκαν διάφορα παράσημα και μετάλλια. Μεταξύ αυτών ο Ελληνικός Χρυσούς Σταυρός (1834), ο Ταξιάρχης (1849), και ο Ανώτερος Ταξιάρχης (1876) του Τάγματος του Σωτήρος.

Μετάλλιο του Τάγματος του Σωτήρος, επί Βασιλείας Οθωνος.

Ακόμη ο Τράϊμπερ έλαβε τον Ταξιάρχη του Αγίου Στανισλάου της Ρωσίας (1859), τον Ταξιάρχη του Αγίου Μιχαήλ από τον βασιλέα της Βαυαρίας (1858), το χρυσό παράσημο του Δούκα του Οδελμβούργου, και το σιδηρούν Αριστείον του Συντάγματος της 3ης Σεπτεμβρίου 1843. Το παράσημο όμως για το οποίο ήταν περισσότερο υπερήφανος ήταν το αργυρούν Αριστείο του Αγώνα.

Αργυρούν Αριστείο του Αγώνα, «τοις ηρωικής της πατρίδος προμάχοις», το ελάμβαναν επί Βασιλείας Οθωνος, όσοι Έλληνες ή Φιλέλληνες είχαν συμμετάσχει με βαθμό αξιωματικού, στις πολεμικές επιχειρήσεις της Ελληνικής Επανάστασης. Το μετάλλιο αυτό αποτελούσε ύψιστη τιμή.

Εκτός από το ημερολόγιό του, ο Τράϊμπερ άφησε και δύο καταλόγους, τον έναν με 59 ονόματα άλλων Φιλελλήνων που γνώρισε στην Ελλάδα και έναν ακόμα, με 102 ονόματα Φιλελλήνων που έπεσαν μαχόμενοι ή πέθαναν για άλλους λόγους στην Ελλάδα.

Από το γάμο του με τη Σάντα Οριγώνη, ο Τράϊμπερ απέκτησε 6 παιδιά.

Η μεγαλύτερη κόρη του, Ρόζα παντρεύθηκε τον Πέτρο Κιάππε, γιό ενός άλλου Φιλέλληνα και αγωνιστή της επανάστασης του 21, του Ιωσήφ Κιάππε.

Απεβίωσε στην Αθήνα το 1882 σε ηλικία 86 ετών.

Αποτελεί μεγάλη τιμή για την ΕΕΦ να έχει στην Συμβουλευτική της Επιτροπή δύο απογόνους του μεγάλου αυτού Φιλλέληνα, στον οποία τόσα πολλά οφείλει η Ελλάδα.

Πηγές και Βιβλιογραφία

• Αποστολίδης Χρήστος Ν. “ΕΡΡΙΚΟΣ ΤΡΑΙΜΠΕΡ ΦΙΛΕΛΛΗΝ Αναμνήσεις από την Ελλάδα 1822-1828”, Αθήνα 1960.
• Barth Wilhelm – Kehrig-Korn Max, Die Philhellenenzeit, Muenchen, 1960.
• Χρήστος Βυζάντιος (αξιωματικός του Πεζικού της Γραμμής), Ιστορία του Τακτικού Στρατού της Ελλάδος (1821 – 1832), Αθήνα, τυπογραφείο Ράλλη, 1837.
• Μαρκέτος Σπ. – Σταυρόπουλος Αριστ. Ο φιλελληνισμός της εθνεγερσίας εφ. ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 25 Μαρτίου 1988.
• Μοσχωνάς Αντώνιος. Δύο φιλέλληνες στρατιωτικοί ιατροί, Ερρίκος Τράϊμπερ και Αντώνιος Λίνδερμάγιερ. Περιοδικό Παρνασσός. τομ. ΚΘ’, αρ. 3, Ιούλιος – Σεπτέμβριος 1987.
• Στασινόπουλος Επαμ. Αι αναμνήσεις του φιλέλληνος ιατρού Ερρίκου Τράϊμπερ εφ. ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 4 Ιανουαρίου 1961.
• Γ. Δρουγολίνος, επιμ. (13 Μαΐου 1882). Έσπερος, Τομ. 2, Έτος Β’, τεύχ. 25. Λειψία.
• Εθνικόν και Καποδιστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών (1939). Αριστοτέλης Κούζης, επιμ. Εκατονταετηρίς 1837 – 1937, Τόμος Γ’, Ιστορία της Ιατρικής Σχολής. Αθήναι: Τύπος «Πυρσού» Α.Ε. Ανακτήθηκε στις 25 Μαΐου 2010.
• Η αναισθησία τον 19ο αιώνα στην Ελλάδα, Αρμένη Κωνσταντίνα, Κορρέ Μαρία, Θεολογής Θωμάς, Παπαδόπουλος Γεώργιος, Αναισθησιολογική Κλινική Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, ΙΑΤΡΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ΒΟΡΕΙΟΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ 2011, Τόμος 8, Τεύχος 1.
• Εφημερίδα ΑΙΩΝ, Αθήνα 1882, Λόγος επιτάφιος, εκφωνηθείς εν τω Α’ Νεκροταφείω Αθηνών τη 14 Απριλίου 1882, εις τον Φιλέλληνα Ερρίκον Τραϊμπερ, υπό του αρχιάτρου Περικλέους Σούτσου.

Μελετώντας την ιστορία των Ελλήνων και Φιλελλήνων που έδρασαν κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης, είναι δύσκολο να εντοπίσει κανείς ανάμεσα στους μεγάλους αγωνιστές, Έλληνες και Φιλέλληνες, μία ηρωική μορφή που να αγάπησε την Ελλάδα, να ταυτίσθηκε με τα δίκαια της και να έδρασε για τόσο μεγάλο διάστημα και σε τόσο πολλά μέτωπα και πεδία μαχών, όσο αυτήν του George Jarvis.

Ο George Jarvis (1797-1828), γεννήθηκε στην Αλτόνα της Δανίας. Σήμερα η Αλτόνα είναι ένα προάστιο του Αμβούργου της Γερμανίας. Όμως από το 1640 έως το 1864, ήταν μέρος του βασιλείου της Δανίας. Πατέρας του Jarvis ήταν ο Benjamin Jarvis, Αμερικανός έμπορος από την Νέα Υόρκη, ο οποίος ανέλαβε στην πορεία καθήκοντα Προξένου των ΗΠΑ στην Αλτόνα της Δανίας. Μητέρα του η Γερμανίδα Maria Carolina Dede.

Ο Jarvis είχε λάβει κλασσική παιδεία, ήταν λάτρης του Ελληνικού πολιτισμού, και όταν ξέσπασε η Ελληνική Επανάσταση μεταβλήθηκε σε ενθουσιώδη οπαδό της. Επηρεάσθηκε από το Γερμανικό φιλελληνικό ρεύμα, και είχε έντονη δράση ως φοιτητής, στο Πανεπιστημίου στο οποίο σπούδαζε στην Χαϊδελβέργη. To 1821 ήταν ήδη ένας μορφωμένος νέος ο οποίος μιλούσε Αγγλικά, Γαλλικά και Γερμανικά.

Τον Νοέμβριο του 1821 αποφασίζει να μεταβεί στην Ελλάδα. Μετά από ένα μεγάλο και δύσκολο ταξίδι, πέρασε από την Φραγκφούρτη, την Ζυρίχη, το Στρασβούργο, την Λυών και κατέληξε στην Μασσαλία λίγο μετά την αναχώρηση του πλοίου που μετέφερε στην Ελλάδα τον Γερμανό Στρατηγό Κάρολο Νόρμαν και το τάγμα του των Φιλελλήνων. Λίγο αργότερα βρήκε ένα άλλο πλοίο (το Σουηδικό «Trondjem») που είχε προορισμό την Ελλάδα, και έφθασε στην Ύδρα στις 3 Απριλίου 1822. Είναι χαρακτηριστικό ότι το ίδιο πλοίο μετέφερε στην Ελλάδα, έναν άλλο από τους ιδιαίτερα γενναίους και εμβληματικούς Φιλέλληνες, τον αξιωματικό του Βασιλικού Ναυτικού του Ηνωμένου Βασιλείου, τον Frank Abney Hastings. Ο Jarvis ήταν ο πρώτος Φιλέλληνας Αμερικανός που ήρθε στην Ελλάδα από την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης.

Όταν έφθασε στην Ελλάδα, παρουσιάσθηκε στην κυβέρνηση στην Κόρινθο, και κατατάχθηκε στο Ελληνικό ναυτικό, υπό τον Γιακουμάκη Τομπάζη και τον Αντώνη Ραφαήλ, καπετάνιο της κορβέτας «Θεμιστοκλής». Επίσης ανέπτυξε στενή φιλία με τον Υδραίο Δημήτριο Βούλγαρη (μετέπειτα πρωθυπουργό της Ελλάδας) και τον Έλληνα έμπορο και μέλος της Φιλικής Εταιρείας, Εμμανουήλ Ξένο. Ο Ξένος είχε αγοράσει ένα σπίτι στο Ναύπλιο που είχε μετατρέψει σε σημείο συνάντησης Ελλήνων και Φιλελλήνων. Η πρώτη αποστολή του Jarvis ήταν να οργανώσει την μαχητική ικανότητα των πλοίων. Μία από τις πρώτες επιχειρήσεις στις οποίες συμμετείχε με τον “Θεμιστοκλή”, ήταν να μεταβεί στην Χίο την περίοδο των σφαγών και της καταστροφής του νησιού από τους τούρκους, για την αναζήτηση και σωτηρία φυγάδων από το νησί.

Ο Jarvis γράφει στο ημερολόγιό του: «Στις 9 Μαΐου 1822 (ν.η.) βγήκαμε πάλι στην ξηρά. Μια φρικτή όψη, τα στάχυα σε άριστη κατάσταση, η γη καλά καλλιεργημένη, τα άλογα, τα κατσίκια και τα πρόβατα έβοσκαν, αλλά καμιά ζωντανή ψυχή. Τέσσερις φορές βρήκαμε ένα σωρό από σκοτωμένους άνδρες και γυναίκες. Πόσο σπαρμένη ήταν η ακτή, οι χαράδρες και οι κοιλάδες και πόσο ωραία η θέα! Όμως εδώ ένα πτώμα που πετάχτηκε πάνω από τούς βράχους δεμένο χειροπόδαρα και φοβερά ακρωτηριασμένο, εκεί ένα άλλο χωρίς κεφάλι, σχεδόν ακόμη ζεστό, παραπέρα καμιά δωδεκαριά πτώματα που άρχισαν να σαπίζουν και στην άλλη πλευρά ακόμη μεγαλύτερος αριθμός από ολόγυμνα κορμιά, που μόλις είχαν χάσει την πνοή τους. Μία ακτή σπαρμένη κεφάλια!»

Με το Ελληνικό ναυτικό έλαβε μέρος σε 13 ναυμαχίες και πολεμικές επιχειρήσεις.

Μάλιστα όπως αναφέρει στο ημερολόγιό του «ως αξιωματικός του Ελληνικού Ναυτικού, ήμουνα δύο χρόνια μαζί τους, στις διάφορες επιχειρήσεις στη Χίο, Μυτιλήνη, στις ακτές της Μικράς Ασίας, Συρίας, Κρήτης, Κύπρου, στο Αρχιπέλαγος και στην Πελοπόννησο. Έκαμα δεκατρείς διάφορες εκστρατείες μαζί τους, κατά τις οποίες εκάψαμε αρκετά πλοία της γραμμής, καθώς και μικρότερα, καταλάβαμε άλλα. Κυριέψαμε και υπερασπιστήκαμε φρούρια και δώσαμε κάθε δυνατή βοήθεια στους πρόσφυγες Χριστιανούς. Οι νεότεροι Έλληνες σε πολλές λεπτομέρειες ομοιάζουν με τους προγόνους τους. Οι ίδιοι άνθρωποι οι οποίοι πολεμούν σαν ναυτικοί, όταν επιστρέψουν, κατατάσσονται σαν άνδρες της ξηράς. Έτσι ήμουνα παρών στην πολιορκία της Αθήνας, του Ναυπλίου, την υπεράσπιση του Μεσολογγίου και στη μάχη με τον Χουρσίτ-Πασά, στο Μοριά.».

Αξίζει μάλιστα να σημειωθεί ότι το ημερολόγιο και οι επιστολές του George Jarvis, αποτελούν σημαντική ιστορική πηγή. Ο Jarvis ήταν αγνός και ειλικρινής και το ημερολόγιο και οι επιστολές του αναφέρουν πραγματικά περιστατικά και αληθινές πληροφορίες. Για παράδειγμα, σε μία περίπτωση διαπιστώνουμε ότι ενώ περιγράφει συγκεκριμένα περιστατικά, δεν αναφέρει καν ότι είχε τραυματισθεί πολύ σοβαρά. Από την πρώτη στιγμή στην Ελλάδα, ο Jarvis ακολούθησε τα Ελληνικά έθιμα. Φορούσε Ελληνική στολή με φουστανέλα και έμαθε γρήγορα Ελληνικά. Μάλιστα έκανε μαθήματα Ελληνικών σε άλλους φιλέλληνες.

Κατά τη διάρκεια της παρουσίας του στην Ελλάδα, ανέλαβε δράση στην θάλασσα και στην στεριά, και έδωσε το παρόν σε όλες σχεδόν τις μεγάλες μάχες και ιστορικές στιγμές του αγώνα. Ενδεικτικά αναφέρουμε μερικές από αυτές.

Το καλοκαίρι του 1822 συμμετείχε σε πολλές συγκρούσεις Ελλήνων με Τούρκους στην περιοχή του Άργους. Τον Σεπτέμβριο του 1822 υπηρετεί στο Υδραίικο ναυτικό που ναυμαχεί με τον Τουρκικό στόλο στην περιοχή των Σπετσών. Τον Δεκέμβριο του 1822, βρίσκεται στο Μεσολόγγι και συμμετέχει σε μάχες. Το 1824 επιστρέφει στο Μεσολόγγι και υπηρετεί ως επιτελάρχης (adjutant general) του Lord Byron, όπου αναλαμβάνει την ευθύνη να εκπαιδεύσει το Σώμα Σουλιωτών. Μετά τον θάνατο του Byron, ο Gamba ανέθεσε στον Jarvis τη διοίκηση του πυροβολικού και την διαχείριση των περιουσιακών στοιχείων του Byron και των υποχρεώσεών του. Ο Jarvis ανταποκρίθηκε στα καθήκοντα αυτά με μεγάλη  υπευθυνότητα. Κατέβαλε τις αμοιβές των στρατιωτών του Byron, και διένειμε τα περιουσιακά του στοιχεία με ευθύνη στους σωστούς αποδέκτες.

Προσωπικά αντικείμενα του Λόρδου Βύρωνος που πέρασαν από τον George Jarvis στον Samuel Howe, Συλλογή ΕΕΦ

Σημειώνουμε εδώ ότι ο Jarvis είχε υιοθετήσει την ορθή θέση ότι όλοι οι Έλληνες όφειλαν να στηρίζουν την νόμιμη κυβέρνηση, και ότι η πειθαρχία όλων στις πολιτικές της διοίκησης ήταν απαραίτητη για την επιτυχία του αγώνα. Απέφευγε να παίρνει θέση σε εσωτερικές διαμάχες μεταξύ των Ελλήνων που τον έθλιβαν πολύ, και ήταν αφοσιωμένος στον νόμιμο κυβερνήτη, που ήταν ο Μαυροκορδάτος, και στις επιλογές του. Ακόμη και όταν αυτός συγκρούσθηκε με τον Οδυσσέα Ανδρούτσο. Είναι σημαντικό να υπογραμμίσουμε ότι ο Jarvis δεν έλαβε ποτέ για τον εαυτό του μισθό ή χρηματική αμοιβή από το ελληνικό δημόσιο. Ήταν υποδειγματικά ανιδιοτελής και αφοσιωμένος στην Ελλάδα και στους Έλληνες όσο λίγοι την περίοδο της Ελληνικής Επανάστασης. Εμψύχωνε τους στρατιώτες και ήταν πάντα πρώτος στις μάχες, στις οποίες τραυματίσθηκε μάλιστα πολλές φορές.

Στο Μεσολόγγι, ο Jarvis συμμετείχε μαζί με τον μηχανικό Κοκκίνη στα έργα οχύρωσης της πόλης (και του Αιτωλικού) και έλαβε μέρος στην δεύτερη πολιορκία της. Το φθινόπωρο του 1824, κατά τη διάρκεια της εκστρατείας στην Ήπειρο, παραμένει οχυρωμένος με 50 άνδρες στην προωθημένη γραμμή στον Κραβασαρά – Μακρυνόρος, με τον χιλίαρχο Καραγιάννη. Στις 26 Οκτωβρίου 1824, υπογράφει με άλλους 8 Έλληνες οπλαρχηγούς επιστολή, στην οποία υπόσχονται να μην εγκαταλείψουν την θέση τους. Η δήλωση αυτή δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Ελληνικά Χρονικά’ που εξέδιδε στο Μεσολόγγι ο άλλος μεγάλος Φιλέλληνας, ο Ελβετός Mayer.

Αργότερα προσέφερε τις υπηρεσίες του και στον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη ως πολιτικός σύμβουλος.

Χαρακτηριστικό της γενναιότητάς του είναι ένα περιστατικό που έλαβε χώρα στη φάση μία μάχης στην Τρίπολη. Μετά από έφοδο των Τούρκων ο Jarvis τραυματίσθηκε στον μηρό. Μη μπορώντας να τρέξει, εγκαταλείφθηκε από τους άλλους αγωνιστές και περικυκλώθηκε από έφιππους Τούρκους οι οποίοι επιχειρούσαν με μανία να τον σκοτώσουν. Αυτός όμως, αρνούμενος να υποκύψει γύριζε γύρω γύρω και σημάδευε με το τουφέκι του όποιον πλησίαζε απειλώντας να τον πυροβολήσει. Η γενναιότητά του και ο ηρωισμός του ενεθάρρυνε τους συμπολεμιστές του, οι οποίοι μετά από λίγο επέστρεψαν και τον έσωσαν.

Ο Jarvis είχε λάβει πλέον τον βαθμό του Υποστρατήγου, και είχε σχηματίσει μία ομάδα 45 μαχητών (είναι γνωστά όλα τα ονόματα), τους οποίους είχε εκπαιδεύσει και συντηρούσε ο ίδιος με δικά του έξοδα. Με το σώμα αυτό βρισκόταν πάντα στην πρώτη γραμμή και αναλάμβανε τις πιο δύσκολες αποστολές. Το ίδιο έκανε και όταν εισέβαλε ο Ιμπραήμ στην Πελοπόννησο. Στη μάχη του Νεοκάστρου, όταν υποχώρησαν οι Ελληνικές δυνάμεις, ο Jarvis και οι αγωνιστές του, μετά από μία σκληρή μάχη αιχμαλωτίσθηκαν. Ο Ιμπραήμ ασχολήθηκε προσωπικά με τον Jarvis τον οποίο επιχείρησε να πείσει (μιλώντας μαζί του για μία ώρα στην Γαλλική γλώσσα), να μεταπηδήσει στο στρατόπεδό του, προσφέροντάς του ένα μεγάλο χρηματικό ποσό ως αμοιβή και διπλό μισθό στους μαχητές του. Όλοι αρνήθηκαν και μάλιστα ο Jarvis βασανίσθηκε και του αφαιρέθηκαν όλα τα προσωπικά είδη. Λίγες ημέρες αργότερα 1000 Έλληνες, και μέσα σε αυτούς ο Jarvis και το σώμα του, ελευθερώθηκαν σε συμφωνία ανταλλαγής αιχμαλώτων ανάμεσα στα δύο στρατόπεδα. Ο Jarvis έφθασε άρρωστος, τραυματισμένος και σε άθλια κατάσταση στο σπίτι του συμπατριώτη του, φιλέλληνα στρατιωτικού γιατρού, Samuel Howe, o οποίος τον περιέθαλψε. Ο Jarvis είχε αποκομίσει πολλά τραύματα από τη συμμετοχή του αγώνα των Ελλήνων. Είχε όμως απίστευτες αντοχές και ξεπερνούσε τραύματα, στερήσεις και κακουχίες. Έτσι ήταν σύντομα πάλι έτοιμος να αναλάβει δράση για την Ελλάδα.

Στη μάχη του Φαλήρου πολέμησε με τον Γ. Καραϊσκάκη και τον Νικηταρά. Στις 25 Οκτωβρίου 1826, ο Καραϊσκάκης ξεκίνησε την εκστρατεία του στην Αττική. Στη συνοδεία του βρίσκονταν μερικοί φιλέλληνες, μεταξύ των οποίων ήταν ο George Jarvis και ο Γερμανός γιατρός Heinrich Treiber. Ο Jarvis πολέμησε στο πλευρό του Καραϊσκάκη, στην Αττική, στην Αράχωβα και ήταν δίπλα του μέχρι τον θάνατό του, μαζί με τον Treiber.

O Νικόλαος Κασομούλης, αναφέρεται στα Ενθυμήματα Στρατιωτικά της Επαναστάσεως των Ελλήνων (1821-1833) – Τόμος Β΄, στον Jarvis με τα ακόλουθα σχόλια: «Γεώργιος Ζέρβας (Jarvis) Αμερικανός, προσκολλημένος, ζώντος του Καραϊσκάκη, εις αυτόν, τίμιος νέος και με γνώσεις, ενθουσιασμένος να ευρίσκεται με τούτο το σώμα. Απέθανεν εις Αργος. Αδιάφορος από τας αντιζηλίας μας. Εχαίρετο όλων την αγάπη.».

Στους Έλληνες που τον περιέβαλαν με αγάπη, ήταν γνωστός ως ο «Καπετάν Γιώργης ο Αμερικάνος» ή «Ζέρβης» ή «Ζέρβας».

Από το 1827 και μετά, ο Jarvis ανέλαβε, σε συνεργασία με τον, άλλο Αμερικανό φιλέλληνα, Jonathan Peckam Miller, την οργάνωση της διανομής της βοήθειας σε τρόφιμα, ρουχισμό και φάρμακα, που έστελναν τα Φιλελληνικά κομιτάτα των ΗΠΑ στο νεοσύστατο Ελληνικό κράτος.

Ο Jarvis πέθανε στο Άργος στις 11 Αυγούστου του 1828 σε ηλικία 31 χρονών και ενταφιάστηκε στο προαύλιο του Αγίου Ιωάννη.

Ο ναός του Αγίου Ιωάννου στο Άργος

Τα αιτία του θανάτου του δεν είναι σαφή. Άλλες πηγές αναφέρουν ως αιτία τον τέτανο, άλλες τον τύφο. Αυτή είναι η πιθανότερη εκδοχή, σύμφωνα με έγγραφο της Επαρχιακής Δημογεροντίας του Άργους με ημερομηνία 18 Δεκεμβρίου 1828 προς τον Έκτακτο Επίτροπο Αργολίδας, στο οποίο αναφέρεται, «[…]η ασθένειά του, ήτον, καθ’ ας πληροφορίας ελάβομεν παρά των ιατρών, τύφος». Η Γενική Εφημερίς του κράτους έγραψε ότι πέθανε από ασθένεια και ότι κηδεύθηκε με τιμές αντιστράτηγου.

Αυτό που έχει σημασία είναι ότι ένας μεγάλος και σεμνός ήρωας προσέφερε τη ζωή του στην Ελλάδα και τον αγώνα της ανεξαρτησίας. Δύο χρόνια μετά τον θάνατο του Jarvis, οι συγγενείς του ζήτησαν να διαθέσουν την περιουσία που είχε αφήσει στην Ελλάδα. Έθεσαν ως προϋπόθεση να τακτοποιηθούν προηγουμένως ενδεχόμενες οικονομικές εκκρεμότητες που μπορεί να είχε αφήσει ο Jarvis.  Έτσι, δημοσίευσαν ανακοίνωση στις εφημερίδες, με την οποία καλούσαν όποιον είχε κάποια απαίτηση να παρουσιάσει τα στοιχεία και τις αποδείξεις που διέθετε στον «διορισμένο διαιτητή δια λογαριασμόν του μακαρίτου».

Η στάση αυτή μοναδικής ευπρέπειας, τιμιότητας και ήθους, δείχνει την ποιότητα του οικογενειακού περιβάλλοντος που είχε διαμορφώσει τον χαρακτήρα αυτού του μεγάλου ανδρός, του ήρωα που θυσίασε την περιουσία του, την καριέρα του και την ζωή του στον αγώνα για την Ανεξαρτησία της Ελλάδας.

«Θυμηθείτε με! Φίλοι μου,

Ποιος μένει εδώ για την Ελευθερία,

Στις ελληνικές θάλασσες, στις ελληνικές πεδιάδες,

Να σπάσει τις πιο άδοξες αλυσίδες,

Και ζητά ανθρωπιά».

George Jarvis

“Remember me! My friends,

Who here from freedom’s cause remains,

In Grecian seas, in Grecian plains,

To break the most inglorious chains,

And seeks humanity.”

George Jarvis        

Βιβλιογραφία – Πηγές

• Αλεξανδρής Κωνσταντίνος, Η συμβολή του Ελληνικού Ναυτικού εις τον υπέρ Ανεξαρτησίας ιερόν Αγώνα, Παρνασσός, τ. 15, 1921.
• Άννινος Μπάμπης, Οι φιλέλληνες του 1821, Αθήναι, 1967.
• Απόστολος Βακαλόπουλος, Ιστορία του Νέου Ελληνισμού, τομ. ΣΤ’, «Η εσωτερική κρίση 1822-1825», Θεσσαλονίκη,
• Βήτας Αχ., Ο Αμερικανικός Φιλελληνισμός στην Ελληνική Επανάσταση, Αθήνα, 1960.
• Booras Harris, Hellenic Independence and America’s Contribution to the Cause, Rutland, 1934.
• Dakin D., British and American Philhellenes during the War of Greek Independence, 1821-1833, Ίδρυμα Μελετών Χερσονήσου του Αίμου, Thessaloniki, 1955.
• Θ. Βαγενάς και Ε. Δημητρακοπούλου, Αμερικανοί Φιλέλληνες, Αθήνα, 1949.
• Δρακάκης Ανδρ., «Η πειρατεία εις τας Κυκλάδας κατά την Επανάστασιν του 1821», Μνημοσύνη, τ. Ε’ 1974-1975.
• Βασίλης Κ. Δωροβίνης, «Τρεις Φιλέλληνες στην Αργολίδα. Νέα και ανέκδοτα στοιχεία για τους Τζώρτζ Τζάρβις, Πέτρο Μπελλίνο και Μπονιφάτσιο Μποναφίν», Σελ. 155-160, Ανάτυπον από τα Ναυπλιακά Ανάλεκτα, Τόμος ΙΙΙ, 1998, Έκδοση Δήμου Ναυπλιέων.
• Τωμαδάκης Ν.Β., Περί των αιτίων του Φιλελληνισμού, Αθήνα, τ. 59, 1955.
• Zimmerman Carl R., Philhellenism in the American Press during the Greek Revolution, Neo-Hellenica, t. II, 1975.
• Jarvis George, Letters from Greece, Γεννάδειος, Ind. 756.
• George Jarvis, His Journal and Related Documents, 1965. Edited with introduction, prologues, sequel and notes by George Georgiades Arnakis Eurydice Demetracopoulou, Americans in the Greek Revolution, I. 314pp, 8 plates, card covers, Institute for Balkan Studies, Thessaloniki, 1965.
• William Miller, «The Journals of Finlay and Jarvis», The English Historical Review, Vol. 41, n° 164, October, 1926.
• Samuel Gridley Howe, Historical Sketch of the Greek Revolution, M.D. New York, 1828.
• Samuel Gridley Howe, Letters and Journals, Boston and London, 1906.