Ο Camille Alphonse Trézel ήταν Γάλλος Στρατηγός που γεννήθηκε στο Παρίσι στις 5 Ιανουαρίου του 1780. Ο πατέρας του ονομάζονταν Pierre Jean Baptiste Antoine Auguste Trézel και η μητέρα του Magdeleine Victoire Payen.

Ο Trézel ήταν γιος εμπόρου. Εγκατέλειψε όμως το εμπόριο για να ξεκινήσει το 1801 μία στρατιωτική καριέρα, και μάλιστα στον ιδιαίτερο κλάδο των μηχανικών γεωγράφων. Το 1803 ήταν ήδη ανθυπολοχαγός. Το 1804 υπηρέτησε στην Ολλανδία και το επόμενο έτος ονομάσθηκε βοηθός μηχανικός γεωγράφος. Το 1806 συμμετείχε στην εκστρατεία στην Πολωνία, και το 1807-1808 έλαβε μέρος με τον βαθμό του ανθυπολοχαγού, στην αποστολή του Στρατηγού και Πρέσβη της Γαλλίας, Gardane, στην Περσία. Επέστρεψε το 1809 στη Γαλλία και ακολούθησε τον Στρατηγό Guilleminot στην Ιλλυρία, ως υπασπιστής του. Το 1810 προήχθη σε Λοχαγό και  έλαβε μέρος στον πόλεμο στην Καταλονία. Το 1811 υπηρέτησε στη Γερμανία. Το 1812 εστάλη στη Ρωσία και πολέμησε σε διάφορες μάχες. Επέστρεψε στη Γαλλία και έγινε Ταγματάρχης το 1813. Μετά την επιτυχή συμμετοχή του στη μάχη στην πόλη Mayence, προήχθη σε Συνταγματάρχη. Ακολούθως, χρίσθηκε επικεφαλής του Γενικού Επιτελείου του Στρατηγού Vandamme και τραυματίσθηκε στη μάχη στο Fleurus το 1815. Ονομάσθηκε Ταξίαρχος στις 5 Ιουλίου 1815, όμως, το καθεστώς των Βουρβόνων δεν αναγνώρισε τον βαθμό του. Τέλος, το 1820 – 1823 έλαβε μέρος στον Ισπανικό εμφύλιο πόλεμο, όπου και διακρίθηκε. Στην Ελλάδα, ο Trézel έφτασε το 1828, ως υποδιοικητής του Γενικού Επιτελείου του εκστρατευτικού Σώματος του Στρατηγού Maison στο Μωριά.

Όπως είναι γνωστό, ο Στρατηγός Maison είχε υποβάλει πρόταση στον Κυβερνήτη Καποδίστρια για την οργάνωση του ελληνικού Τακτικού Στρατού, με ευθύνη των Γάλλων αξιωματικών του Σώματός του και με έξοδα της γαλλικής κυβέρνησης. Έτσι, ο Συνταγματάρχης Camille Alphonse Trézel, σύμφωνα με τους όρους της συμφωνίας, ονομάσθηκε Γενικός Διευθυντής των Ελληνικών Τακτικών Στρατευμάτων. Ο Trézel προήχθη από τον Καποδίστρια σε Στρατηγό και ανέλαβε τα νέα του καθήκοντα κατόπιν διατάγματος, την 22α Ιουλίου 1829. Την εποχή εκείνη, η συνολική δύναμη του στρατεύματος ανερχόταν σε 2.688 άνδρες.

Σύμφωνα με το σχετικό διάταγμα που δημοσιεύθηκε στη Γενική Εφημερίδα, ο Στρατηγός Trézel επιφορτίσθηκε, επίσης, με τα καθήκοντα του Γενικού Επιθεωρητή του Τακτικού Σώματος. Αποστολή του ήταν να επιβλέπει την πρόοδο της οργάνωσης, να προτείνει τις μεταθέσεις, τις προαγωγές, τις ηθικές αμοιβές και τις διαμνημονεύσεις, να αποστέλλει εκθέσεις ή αιτήματα στον Κυβερνήτη, να επεξεργάζεται διαταγές επ’ ονόματι του Κυβερνήτη, να επικοινωνεί και να συνεργάζεται με το Γαλλικό στρατηγείο , να υποβάλλει τις προτεινόμενες τροποποιήσεις στη διοίκηση, κ.ά. Για όλες αυτές τις προσπάθειές του ο Trézel τηρούσε ενήμερη και τη γαλλική κυβέρνηση που χρηματοδοτούσε το στράτευμα.

Ο Trézel, αμέσως μετά την ανάληψη των καθηκόντων του, κάλεσε στο επιτελείο του επίλεκτους αξιωματικούς, οι οποίοι προέρχονταν από τη στρατιά του Στρατηγού Maison. Ανάμεσά τους ήταν ο Pellion  που ορίσθηκε αρχηγός του Γενικού Επιτελείου, ο Saint Martin, που ανέλαβε τη διαχείριση των πολεμοφοδίων και των χρημάτων που αποστέλλονταν από τη Γαλλία για την κάλυψη των λειτουργικών αναγκών του Στρατού, ο Auguste Guérrin, που ανέλαβε τα καθήκοντα του Στρατιωτικού Υπο-επιμελητή του Ελληνικού Τακτικού Στρατού, και ο Sauquet, που υπηρετούσε ως Στρατιωτικός Επιμελητής.

Ο Στρατηγός Trézel αναδιοργάνωσε το Τακτικό Σώμα το οποίο  πλέον περιελάμβανε τις ακόλουθες μονάδες:

α.   τέσσερα τάγματα Πεζικού, καθένα από τα οποία αποτελείτο από έξι λόχους,
β.   ένα τάγμα Πυροβολικού, αποτελούμενο από τέσσερις Πυροβολαρχίες και μία πεδινή Πυροβολαρχία,
γ.   ένα Σώμα Ιππικού, αποτελούμενο από τέσσερις ίλες (δύο λογχοφόρων και δύο τυφεκιοφόρων),
δ.   ένα Σώμα Τεχνικού (Οχυρωματοποιίας και Αρχιτεκτονικής),
ε.   το Κεντρικό Πολεμικό Σχολείο,
στ. το οπλοστάσιο.

Ο Trézel επέβαλε σε όλους τους στρατιωτικούς τομείς την εφαρμογή των γαλλικών κανονισμών, καθώς και το γαλλικό σύστημα οικονομικής επιμελητείας του Στρατού. Ο Saint Martin δημιούργησε, μάλιστα, και μια σχολή, στην οποία Έλληνες αξιωματικοί μάθαιναν τους γαλλικούς κανονισμούς στρατιωτικής διοικητικής μέριμνας και επιμελητείας. Παράλληλα, ο Trézel ανέθεσε στον Υπολοχαγό Pourchet τη διοίκηση του οπλοστασίου. Επιπλέον, και δεδομένου ότι στον Ελληνικό Στρατό εφαρμοζόταν εξ αρχής η γαλλική ποινική νομοθεσία, συγκροτήθηκε τον Δεκέμβριο του 1828 μόνιμο Στρατοδικείο, το οποίο συνέχισε να εφαρμόζει τον γαλλικό Στρατιωτικό Ποινικό Κώδικα. Όπως ήταν φυσικό, ο Trézel εισήγαγε εξολοκλήρου τους γαλλικούς κανονισμούς και στην εκπαίδευση. Η εκπαίδευση πραγματοποιείτο σε στρατόπεδο στα Μέγαρα, διαρκούσε 40 ημέρες για κάθε στρατιώτη και στηριζόταν κυρίως στις διατάξεις του γαλλικού Κανονισμού Εκστρατείας. Ο ίδιος ο Trézel επέβλεπε τις ασκήσεις των Όπλων και Σωμάτων του Τακτικού Στρατού (Πεζικού, Πυροβολικού και Ιππικού).

Αλλά ακόμη και στο θέμα της στολής του Τακτικού Στρατού, ο Trézel, με άλλη διάταξη, εισήγαγε στολή η οποία ήταν καθ’ όλα όμοια με αυτήν του Γαλλικού Στρατού.

Έτσι, χάρη στις προσπάθειες του Trézel «άπας ο Ελληνικός Τακτικός Στρατός τακτοποιηθείς κατ’ ουδέν διέφερε του Γαλλικού…», όπως χαρακτηριστικά γράφει ο Χρήστος Βυζάντιος. Όπως αναφέρει η Θεμελή-Κατηφόρη, την εποχή εκείνη στα ελληνικά στρατιωτικά Σώματα τα οποία είχαν οργανωθεί κατά τα γαλλικά πρότυπα, υπηρετούσαν πάνω από 150 Γάλλοι αξιωματικοί.

Επιπλέον, τον Οκτώβριο του 1829 επιβλήθηκε, µε προσωπική πρωτοβουλία του Trézel, η υποχρεωτική στρατολόγηση σε όλες τις επαρχίες του ελληνικού κράτους. Μέχρι τότε, η στρατολόγηση διενεργείτο σε εθελοντική βάση. Όμως ο Trézel είχε εντοπίσει την ανάγκη καλλιέργειας κλίµατος εμπιστοσύνης μεταξύ του Τακτικού Στρατού και της κυβέρνησης, και υπογράμμιζε προς όλες τις κατευθύνσεις ότι ως µικρό κράτος η Ελλάδα, μόνο με έναν ισχυρό εθνικό στρατό θα ήταν υπολογίσιμη.

Ύστερα από άλλη πρόταση του Trézel, θεσπίστηκε ακόμη και ο θρησκευτικός όρκος για τους στρατιωτικούς. Ο Trézel τον θεωρούσε ως ένα μέσο για την αποκατάσταση της στρατιωτικής τάξης και της πειθαρχίας. Όπως επισημαίνει ο Π. Σπυρόπουλος, πίστευε ότι με αυτόν τον τρόπο, λόγω της βαθιάς θρησκευτικής προσήλωσης των Ελλήνων, οι στρατιώτες θα απείχαν συνειδητά από κάθε παράβαση και έκτροπα.

Ο Trézel ήταν Γενικός Διευθυντής του Τακτικού Σώματος και Γενικός Επιθεωρητής,  και προήδρευε και της εξεταστικής επιτροπής του Κεντρικού Πολεμικού Σχολείου (Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων στο Ναύπλιο), που είχε μόλις συγκροτηθεί από έναν άλλο Γάλλο αξιωματικό, τον Henri Pauzié Banne. Έτσι, οι εξετάσεις των πρώτων υποψηφίων πραγματοποιήθηκαν τον Οκτώβριο του 1829, ενώπιον του και παρουσία του προξενικού πράκτορα της Γαλλίας. Οι πρώτοι απόφοιτοι, στους οποίους φόρεσε τις επωμίδες ο ίδιος ο Καποδίστριας, συνοδεία του Στρατηγού Trézel, ήταν μόλις οκτώ και εντάχθηκαν όλοι στο Πυροβολικό.

Πέραν των ανωτέρω, ο Στρατηγός Trézel είχε ως έργο του να αξιολογεί και τους υποψήφιους νέους στρατιωτικούς οι οποίοι επιθυμούσαν να εισαχθούν στον Τακτικό Στρατό μέσω της υπηρεσίας τους στο Σώμα των Ακολούθων. Το Σώμα αυτό, που ιδρύθηκε με διάταγμα το ίδιο έτος και μήνα, κύριο σκοπό είχε να προσελκύσει τους γιους των οπλαρχηγών, οι οποίοι αρνούνταν να στείλουν τα παιδιά τους στο Πολεμικό Σχολείο. Οι Ακόλουθοι, έφεραν τον βαθμό, τη στολή και λάμβαναν τον μισθό των υπαξιωματικών του Τακτικού Σώματος. Εκπαιδεύονταν στο Τακτικό Σώμα και, αφού αξιολογούνταν από επιτροπή με επικεφαλής τον Trézel, εντάσσονταν στον Στρατό ως Ανθυπολοχαγοί, ακριβώς όπως και οι απόφοιτοι του Πολεμικού Σχολείου. Το Σώμα των Ακολούθων δεν γνώρισε όμως επιτυχία και τελικά με την πάροδο του χρόνου ο θεσμός καταργήθηκε.

Δυστυχώς, οι σημαντικές προσπάθειες που κατέβαλε ο Στρατηγός Trézel για την αναδιοργάνωση του Στρατού σε όλους τους τομείς τερματίσθηκαν το 1830, λόγω της μεταβολής του πολιτικού κλίματος στη Γαλλία και της ενθρόνισης του Λουδοβίκου Φίλιππου. Η νέα γαλλική Κυβέρνηση έπαυσε τη χορήγηση των 100.000 φράγκων ανά μήνα, μέσω της οποίας καλύπτονταν τα έξοδα του Ελληνικού Στρατού, και ανακάλεσε την πλειονότητα των Γάλλων αξιωματικών που υπηρετούσαν στην Ελλάδα. Ο ίδιος ο Στρατηγός Trézel, σύμφωνα με δημοσίευμα της Γενικής Εφημερίδος, ονομάσθηκε την εποχή αυτή αρχηγός του Γενικού Επιτελείου του Εκστρατευτικού Σώματος του Μωριά και τον Αύγουστο του 1830, κατόπιν εντολής του διοικητού του Σώματος, Schneider, υπέβαλε την παραίτησή από τη Γενική Διεύθυνση του Τακτικού Σώματος. Στην αρχηγία του Τακτικού Σώματος τον αντικατέστησε ο Γάλλος Στρατηγός Gérard.

Ακολούθως, ο Trézel επέστρεψε στη Γαλλία το 1831 και στη συνέχεια, έφυγε για την Αφρική ως επικεφαλής του Γενικού Επιτελείου του Δούκα De Rovigo. Πολέμησε στην εκστρατεία της Αλγερίας και διακρίθηκε σε όλες τις μάχες στις οποίες συμμετείχε μέχρι το 1835, με εξαίρεση τη μάχη της Μάκτας. Μάλιστα, τραυματίσθηκε σε ορισμένες από αυτές. Επέστρεψε ξανά στη Γαλλία, αλλά το 1836 ανακλήθηκε στην Αλγερία, όπου τραυματίσθηκε αυτήν την φορά σοβαρά, οπότε και αποχώρησε.

Έγινε υποστράτηγος στις 11 Νοεμβρίου 1837 και ακολούθως, ορίσθηκε διευθυντής προσωπικού του Υπουργείου Πολέμου στις 15 Μαΐου 1839. Στις 21 Ιουλίου 1846 εκλέχθηκε στο Γαλλικό Κοινοβούλιο ως Pair de France και στις 9 Μαΐου 1847 έγινε Υπουργός του Πολέμου, καθήκοντα τα οποία διατήρησε μέχρι την 24η Φεβρουαρίου 1848. Με την επανάσταση στη Γαλλία το ίδιο έτος, αποστρατεύθηκε. Τέλος, το 1853 ανεκλήθη στην ενέργεια ως στρατιωτικός διοικητής του Κόμη του Παρισιού, υπηρεσία στην οποία παρέμεινε μέχρι το 1856. Πέθανε στις 11 Απριλίου 1860.

Στη διάρκεια της καριέρας του, ο Trézel τιμήθηκε με το παράσημο της Λεγεώνας της Τιμής στις 12 Φεβρουαρίου 1813 και με το παράσημο του ανώτερου αξιωματικού της Λεγεώνας της Τιμής στις 13 Ιανουαρίου 1837. Είχε τιμηθεί επίσης με το παράσημο της Τάξεως του Ηλίου. Στην Ελλάδα τιμήθηκε με το παράσημο του Ανώτερου Ταξιάρχη του Τάγματος του Σωτήρα. Υπήρξε επίσης συγγραφέας απομνημονευτικών έργων σχετικών με τις πολεμικές αποστολές του. Οι προσπάθειες του στην Ελλάδα είχαν αδιαμφισβήτητα μεγάλο αντίκτυπο στον ελληνικό Τακτικό Στρατό, καθώς εισήγαγαν τη γαλλική εκπαίδευση και κατάρτιση, τον γαλλικό τρόπο σκέψης και το γαλλικό στρατιωτικό πνεύμα που διατηρήθηκε για πολλά χρόνια και επηρέασε τη μετέπειτα ελληνική στρατιωτική παράδοση.

 

ΠΗΓΕΣ-ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

• Biographie Universelle, Ancienne et Moderne, Tome 42, Paris, C. Desplaces, χ.η.
• Correspondance du Comte Capodistrias, Président de la Grèce, Pupliée par E. A. Bétant, Tome 3, Genève-Paris, 1839.
• Norman Tobias, The International Military Encyclopedia, Volume 1, Academic International Press, 1992.
• Αρχεία της Ελληνικής Παλιγγενεσίας, 1821-1832, τ. 4: Δ΄ εν Άργει Εθνική Συνέλευση, 1828-1829, [τ. 2 των Εθνοσυνελεύσεων], εκδ. Βιβλιοθήκη της Βουλής των Ελλήνων, Αθήνα 1973.
• Βακαλόπουλος Απόστολος, Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως του 1821, εκδ. ΟΕΔΒ, Αθήνα 1971.
• Βυζάντιος Χρήστος, Ιστορία των κατά την Ελλην. Επανάστασιν εκστρατειών και μαχών και των μετά ταύτα συμβάντων, ων συμμετέσχεν ο Τακτικός Στρατός, από του 1821 μέχρι του 1833, χ.ε., Αθήνα 1901.
• Γενική Εφημερίς της Ελλάδος, αρ. φ. 53, 31 Ιουλίου 1829 (Παράρτημα), αρ. φ. 56, 17 Αυγούστου 1829, αρ. φ. 61, 11 Σεπτεμβρίου 1829, αρ. φ. 82, 4 Δεκεμβρίου 1829, αρ. φ. 76, 9 Νοεμβρίου 1829 και αρ. 73, 10 Σεπτεμβρίου 1830.
• Ελληνική Πολιτεία, αρ. φ. 89, 25 Αυγούστου 1830.
• Ηλεκτρονική βάση απονεμηθέντων παρασήμων της Λεγεώνας της Τιμής http://wwwcoulture.gouv.fr/documentation/leonore/leonore.htm, Dossier LH/2628/32.
• Θεμελή-Κατηφόρη Δέσποινα, Το γαλλικό ενδιαφέρον για την Ελλάδα στην περίοδο του Καποδίστρια, 1828-1831, εκδ. Επικαιρότητα, Αθήνα 1985.
• Ιστορία της οργανώσεως του Ελληνικού Στρατού, 1821-1954, εκδ. ΓΕΣ, Αθήνα 1955.
• Καστάνης Ανδρέας, Η Στρατιωτική Σχολή των Ευελπίδων κατά τα πρώτα χρόνια της λειτουργίας της, 1828-1834, εκδ. Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2000.
• Κρεμμυδάς Βασίλης, «Ο Γαλλικός Στρατός στην Πελοπόννησο. Συμβολή στην ιστορία της Καποδιστριακής περιόδου», Πελοποννησιακά, τ. ΙΒ΄ (1976-1977), σσ. 75-102.
• Λαλούσης Χαράλαμπος, «O Ελληνικός Στρατός την περίοδο του πρώτου Κυβερνήτη της Ελλάδος Ιωάννη Καποδίστρια (1828-1831)», Στρατιωτική Επιθεώρηση, τ. 2 (2000), σσ. 31-41.
• Σπυρόπουλος Παναγιώτης., «Η επίδραση της γαλλικής εξωτερικής πολιτικής στη διαμόρφωση της ελληνικής στρατηγικής σκέψης (1830-1939)», ΓΕΣ/ΔΙΣ, Οι πολιτικοστρατιωτικές σχέσεις Ελλάδας-Γαλλίας (19^ος-20^ος αι), Αθήνα, ΔΙΣ, σσ. 167-193.

 

 

Ο François Robert είναι ένας από τους πιο γνωστούς Γάλλους φιλέλληνες, που διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο και επέδειξε υποδειγματικό ηρωισμό κατά την πολιορκία της Ακρόπολης υπό τον Κάρολο Φαβιέρο.

Ο François Robert καταγόταν από το Nancy της Γαλλίας. Είχε καταταγεί στον γαλλικό στρατό και συμμετείχε στην Λεγεώνα της Meuse. Στην Ελλάδα έφερε τον βαθμό του Ταγματάρχη στο Τακτικό Σώμα. Ήταν πολύ νέος, και ιδιαίτερα αγαπητός στον αρχηγό του Τακτικού Σώματος, Φαβιέρο, καθώς ήταν συντοπίτης του από το Nancy.  Μάλιστα ο τελευταίος τον θεωρούσε παιδί του.

Ο νεαρός Robert μνημονεύεται συνήθως στην ελληνική ιστορία για τον ηρωικό τραυματισμό του με πολυάριθμες πληγές, μέσα σε μία τάφρο της Ακροπόλεως, και τη γενναιότητά του πριν ξεψυχήσει. Και είναι κρίμα που, ελάχιστα  στοιχεία συναντώνται στα γαλλικά αρχεία για αυτόν τον γενναίο φιλέλληνα ή «τον γενναίο Robert», όπως συχνά τον αποκαλούσαν.

Ο βιογράφος των Φιλελλήνων, Henri Fornèsy, είναι από τους λίγους που αναφέρονται στον François Robert. Στον κατάλογό του για τους Φιλέλληνες, γράφει για αυτόν τα εξής:

«Από το Nancy. Πέθανε στην Αθήνα, εξαιτίας τραυμάτων, στις 28 Δεκεμβρίου του 1827. Πρώην αξιωματικός της Λεγεώνας του Μεύση. Εκπαιδευτής του Πεζικού στην Ελλάδα, διοικούσε στο Χαϊδάρι το Α΄ Τάγμα του Τακτικού Στρατού, το οποίο επέδειξε μεγάλη γενναιότητα, και όντας επικεφαλής τραυματίστηκε, γεγονός που τον ανάγκασε να εγκαταλείψει το πεδίο της μάχης, και να αντικατασταθεί από τον Λοχαγό Maillet».

Εκείνος που εντούτοις, μας δίνει τα περισσότερα στοιχεία για αυτόν τον γενναίο πολεμιστή, είναι αδιαμφισβήτητα ο Χρήστος Βυζάντιος, στην Ιστορία του Τακτικού Στρατού. Ο Βυζάντιος λοιπόν αναφέρει και αυτός ότι ο Robert αρχικά ήταν εκπαιδευτής του Τακτικού Στρατού, ασκώντας τους στρατιώτες στα γαλλικά πεζικά γυμνάσια (ελιγμούς) σε συνεργασία με τον επίσης Γάλλο εκπαιδευτή Maillet, ο οποίος δίδασκε τη θεωρεία. Ο Robert ήταν τότε λοχαγός και υπασπιστής του Α’ τάγματος. Ακολούθως, ο Robert ανέλαβε την αρχηγία του Α΄ Τάγματος σε αντικατάσταση του ταγματάρχου Στέφανου που είχε δολοφονηθεί στην Τήνο το 1826.

Στη μάχη στο Χαϊδάρι, γράφει ο Χρήστος Βυζάντιος, ο «ταγματάρχης του Α΄ τάγματος Ροβέρτος, εβάδισε κατά φάλαγγα και φτάσας εις την θέσιν της προφυλακής εσχημάτισε τετράγωνον και επερίμενε τον εχθρόν». Λίγο αργότερα, «ο ταγματάρχης παρευθύς χωρίς να χάσει καιρόν, διέταξε να εκτελεσθώσι τα πυρά δίδων το παράγγελμα τετράγωνον, ετοιμάστε, άρμα, και πριν ακόμη δώση άλλο παράγγελμα, επληγώθη εις την κοιλίαν χωρίς να παρατηρήση τούτο ουδείς των λοχαγών δια να αναλάβη τη διοίκηση του τετραγώνου». Ο ταγματάρχης Robert αναγκάσθηκε να εγκαταλείψει τη μάχη, εξαιτίας του τραυματισμού του, όμως το Α’  Τάγμα στη μάχη αυτή αν και έχασε 38 άνδρες του, ανάγκασε τον Κιουταχή να υποχωρήσει, κερδίζοντας μια λαμπρή νίκη.

Στη γενναιότητα, την ένδοξη νίκη και τον τραυματισμό του Robert στη μάχη αυτή αναφέρεται μάλιστα η εφημερίδα ο Φίλος του Νόμου του Ιταλού Joseph Chiappe, τον Αύγουστο του 1826, ονομάζοντας τον Robert «γενναίον Φιλέλληνα ταγματάρχη Κ. Ροβέρτον».

Ο Fornèsy συνεχίζει λέγοντας ότι λίγο αργότερα, ο Robert «ανέλαβε τη διοίκηση του τάγματος πορείας που ανεφοδίασε το φρούριο των Αθηνών, υπό τις διαταγές του Φαβιέρου. Εξαιτίας ενός χτυπήματος από βλήμα πολυβόλου κόπηκαν τα πόδια του, έπεσε μέσα στην τάφρο μεταξύ του φρουρίου και των τουρκικών χαρακωμάτων και η απουσία του δεν έγινε αισθητή παρά μόνο όταν όλοι είχαν μπει στο φρούριο. Οδηγημένοι από τα βογγητά του, τέσσερις από τους συντρόφους του, οι κ.κ. Mollière, Pignaud, Bernard και Cartier, με τη βοήθεια δύο στρατιωτών του Στρατηγού Γριζιώτη, των οποίων τα ονόματα δυστυχώς παραμένουν άγνωστα, αφού τον εντόπισαν, βγήκαν από την Ακρόπολη και έτρεξαν στο σημείο όπου ο άτυχος Robert πάλευε με τους μανιώδεις εχθρούς του, τους οποίους είχε τρέψει σε φυγή. Αφού τον μετέφεραν στο φρούριο, διαπιστώθηκε ότι έφερε στο σώμα του είκοσι τέσσερα τραύματα, που αιμορραγούσαν και προέρχονταν από θραύσματα πυροβόλων, χτυπήματα με ξίφη, γιαταγάνια, κ.τ.λ. Κατάφερε να επιζήσει για τέσσερις ημέρες με αυτά τα τρομερά τραύματα και πέθανε, με την πιο γενναία αυταπάρνηση και έπειτα από φρικτούς πόνους, προκαλώντας τη βαθιά λύπη και τα δάκρυα του γενναίου Φαβιέρου, που τον αγαπούσε σαν παιδί του, καθώς και όλης της φρουράς, που είχε θαυμάσει την αξία του και την ενεργητικότητα του χαρακτήρα του».

Τις ίδιες πληροφορίες για τον Robert αναπαράγει ο Μπάμπης Άννινος στο έργο του «Οι Φιλέλληνες του 1821», το 1925, καθώς επίσης και η Michelle Averoff στο άρθρο της για τους Φιλέλληνες το 1967.

Επ’ αυτών των γεγονότων, ο Χρήστος Βυζάντιος παρέχει μια διαφορετική, πιο γλαφυρή και παραστατική περιγραφή. Γράφει λοιπόν ο ιστοριογράφος του Τακτικού για τον τραγικό θάνατο του Robert τα εξής: «Ο φιλέλλην ούτος, πληγωθείς με σφαιρίδια εις τους πόδας, έπεσε μεταξύ της τάφρου και των Ελληνικών χαρακωμάτων, αφ’ ού δε ο στρατός όλος εισήλθεν εις την Ακρόπολιν, οι εχθροί επιστρέψαντες εις τας θέσεις των, και ευρόντες αυτόν κείμενον κατά γής, ήρχισαν να τον κατακόπτωσι με τα ξίφη των˙ αλλ’ ο δυστυχής ούτος αντεπάλευεν ικανήν ώραν με την σπάθην του, εώς ού στρατιώται τινές του Γριζιώτη, ακούσαντες την κλαγγήν των ξίφων, έδραμον προς εκείνο το μέρος, και καταδιώξαντες τους εχθρούς τον μετέφερον εις την Ακρόπολιν, έχοντα είκοσι έξ πληγάς από ξίφη και δύο από σφαιρίδια. Ο χειρούργος της φρουράς Οθωμανός Κούρδαλης τας εθεράπευσεν όλας εκτός από εκείνων των ποδών του, τους οποίους δεν έκοψε δι’ έλλειψιν των αναγκαίων εργαλείων, ώστε μετά οκτώ ημερών σφοδρούς πόνους απέθανεν˙ ο θάνατός του ελύπησε γενικώς όλους προ πάντων δε τον Φαββιέρον, όστις τον ηγάπα ως υιόν του».

Οι ανωτέρω πληροφορίες του Βυζαντίου και εκείνες του Fornèsy, ταυτίζονται στο μεγαλύτερο μέρος τους, γεγονός που τις καθιστά απόλυτα αξιόπιστες. Πόσο μάλλον όταν ο Χρήστος Βυζάντιος ήταν αυτόπτης μάρτυρας των γεγονότων. Παρόμοιες πληροφορίες δίνει και ο Σπυρίδων Τρικούπης. Το όνομα ενός εκ των στρατιωτών του Γριζιώτη συμπληρώνει ο Σουμερλής, λέγοντας ότι επρόκειτο για τον γενναίο Ιωάννη Κουντουριώτη ο οποίος μετέφερε τον Robert εντός του φρουρίου, καθόσον είχε πέσει σε χέρια δέκα εχθρών που τον κατέκοψαν. Αναφέρεται δε στη βιβλιογραφία ότι του έκοψαν εκτός των άλλων και τα αυτιά, ώστε είχε παραμορφωθεί εντελώς.

Σύγχυση επικρατεί εντούτοις γύρω από την ημερομηνία θανάτου αυτού του σπουδαίου αγωνιστή. Για παράδειγμα, ο Κωνσταντίνος Παπαρηγόπουλος, στην Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, αναφέρει ως ημερομηνία θανάτου του Robert την 6η Δεκεμβρίου 1827, ημερομηνία με την οποία συμφωνεί και ο Ιωάννης Βλαχογιάννης. Αντίστοιχα, ο Thomas Gordon στα απομνημονεύματά του συντάσσεται με τον Fornèsy ως προς την ημερομηνία θανάτου του Robert και αναφέρει ότι πέθανε λίγο μετά τα μέσα Δεκεμβρίου. Αντίθετα, ο Karl Heideck, στα δικά του απομνημονεύματα αναφέρει ως ημερομηνία θανάτου του Robert τον Φεβρουάριο του 1827. Το στοιχείο αυτό είναι μάλλον λανθασμένο γιατί σύμφωνα με έγγραφα που δημοσιεύει η Φιλελληνική Επιτροπή του Παρισιού, και συγκεκριμένα σύμφωνα με επιστολές των ιατρών Bailly και Gosse προς την Επιτροπή, ο Robert τον Ιανουάριο του 1827 είχε ήδη αποβιώσει. Όπως και να έχει, η ηρωική θυσία του παραμένει αξιομνημόνευτη, παρότι σχεδόν άγνωστη.

Ο ηρωικός θάνατός του μεγάλου αυτού Φιλέλληνα έδωσε αφορμή για τη δημιουργία δημοτικού μοιρολογιού της Ρούμελης.

Τέλος, για να θυμίζει στους Έλληνες την προσφορά και τη θυσία του γενναίου Robert, το ελληνικό κράτος έχει τοποθετήσει στο Ωδείο Ηρώδου του Αττικού, στον προαύλιο χώρο, μια αναμνηστική στήλη. Στην αριστερή πλευρά της στήλης είναι χαραγμένα τα λόγια: «ΤΩ, ΦΑΒΙΕΡΩ, ΠΡΟΜΑΧΩ, ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ Η ΕΛΛΑΣ 1826 – 1926». Στην αριστερή πλευρά της στήλης: «ΕΙΣ ΤΟΝ ΗΡΩΙΚΟΝ ΤΑΓΜΑΤΑΡΧΗΝ ΦΡΑΓΚ. ΡΟΒΕΡΤΟΝ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΜΕΤ ΑΥΤΟΥ ΘΑΝΟΝΤΑΣ ΦΙΛΕΛΛΗΝΑΣ Η ΕΛΛΑΣ 1826 – 1926».

Η Ελλάδα και οι Έλληνες θα τιμούν αιώνια τον μεγάλο αυτό Φιλέλληνα μαχητή, που πολέμησε με ηρωικό τρόπο και μαρτύρησε για την απελευθέρωση της Αθήνας και της Ακρόπολης που αποτελεί το αιώνιο σύμβολο του δυτικού πολιτισμού.

 

ΠΗΓΕΣ-ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

• [Comité Philhellénique de Paris], Documents relatifs à l’État présent de la Grèce, février-mars 1827, Paris, Firmin Didot, 1827.
• Barth Wilhelm – Max Kehrig-Korn, Die Philhellenenzeit, von der Mitte des 18 Jahrhunderts bis zur Ermordung Kapodistrias am 9 Oktober 1831, εκδ. Hueber, Μόναχο
• Fornèsy Henry, Le monument des philhellènes, 1860, χειρόγραφο υπ’ αριθ. 1697, Τμήμα Χειρογράφων και Ομοιοτύπων, Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος.
• Gordon Thomas, History of the Greek Revolution, 1, London, William Blackwood, Edinburg & T. Cadell, Strand, 1844.
• Άιδεκ Κάρολος, «Τα των Βαυαρών Φιλελλήνων εν Ελλάδι κατά τα έτη 1826-1829», Αρμονία, τ. 1 (1900) και τ. 2 (1901).
• Άννινος Μπάμπης, Ιστορικά σημειώματα, εκδ. Εστία, Αθήνα
• Βλαχογιάννης Ιωάννης, Αθηναϊκόν Αρχείον, Αθήνα, Εκ του Τυπογραφείου Γ.Σ. Βλαστού, 1901.
• Βυζάντιος Χρήστος, Ιστορία των κατά την Ελλην. Επανάστασιν εκστρατειών και μαχών και των μετά ταύτα συμβάντων, ων συμμετέσχεν ο Τακτικός Στρατός, από του 1821 μέχρι του 1833, χ.ε., Αθήνα 1901.
• Εφημερίδα ο Φίλος του Νόμου, αρ. φ. 234, 13 Αυγούστου 1826.
• Παπαρηγόπουλος Κωνσταντίνος, Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Αθήνα, Εκ της Τυπογραφίας Ανδρέου Κορομηλά, 1853.
• Σουμερλής Διονύσιος, Ιστορία των Αθηνών, Αίγινα, Εκ της Τυπογραφίας Ανδρέου Κορομηλά, 1834.
• Τρικούπης Σπυρίδων, Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως, τόμος Δ΄, Λονδίνο, 1857.

 

 

Ο Nicolas-Joseph Maison γεννήθηκε στην πόλη Epinay-Sur-Seine της Γαλλίας στις 19 Δεκεμβρίου 1771. Ήταν κόμης από το 1813 και μαρκήσιος από το 1818. Ο πατέρας του ονομάζονταν Joseph Maison και η μητέρα του Marie Genevieve Guiard. Η σύζυγός του ονομάζονταν Marie-Madeleine-Françoise Weigold.

Προέρχονταν από πολύ φτωχή οικογένεια και ο πατέρας του, που ήταν παντοπώλης, τον προόριζε για έμπορο. Ο ίδιος όμως, σε ηλικία 21 ετών, κατατάχθηκε ως εθελοντής στον γαλλικό στρατό στις 15 Αυγούστου του 1791, και συμμετείχε στον πόλεμο κατά της Πρωσίας. Το 1792 έγινε λοχαγός. Υπηρέτησε με αυτόν τον βαθμό ως τον Οκτώβριο του 1795, σύμφωνα με το ατομικό του μητρώο,  και έλαβε μέρος σε πολλές εκστρατείες και μάχες όπου πολλές φορές τραυματίστηκε. Στη συνέχεια υπηρέτησε για λίγο στην Ιταλία, έπειτα στον στρατό του Ρήνου, και μετά στην Ολλανδία. Ακολούθως, στο Ανόβερο και τη Γερμανία. Κέρδισε σταδιακά και αργά τους βαθμούς του, φθάνοντας το 1805 στον βαθμό του Ταξιάρχου. Με αυτόν τον βαθμό πολέμησε με τη Μεγάλη Στρατιά στην Πρωσία, στην Ισπανία και στη Γερμανία, κατά τα έτη 1809 μέχρι το 1812, και συμμετείχε στην μεγάλη εκστρατεία κατά της Ρωσίας. Ονομάστηκε Υποστράτηγος επί του πεδίου της μάχης το 1812 από τον Ναπολέοντα και κατά το 1813 μετείχε στην εκστρατεία στη Σαξωνία, όπου τραυματίσθηκε στη μάχη στη Λειψία. Ήταν διοικητής στο Παρίσι κατά τα έτη 1814, 1815 και 1816, και έκανε ό,τι μπορούσε για να διατηρηθεί η τάξη, ενώ ταυτόχρονα από εκείνη την εποχή ανέπτυξε συνταγματικά φρονήματα.

Κατά τους πολέμους της ναπολεόντειας Γαλλίας που ακολούθησαν, ο Maison  ανέλαβε τέσσερις φορές την υπεράσπιση του Βελγίου με επιτυχία, γεγονός που θεωρήθηκε το μεγαλύτερο στρατιωτικό του κατόρθωμα.

Στη διάρκεια της ζωής του έλαβε μέρος συνολικά σε 50 περίπου μάχες και τραυματίσθηκε πάνω από 30 φορές. Η ανδρεία του Maison αναγνωρίστηκε και από τον Ναπολέοντα Βοναπάρτη ο οποίος με ιδιόχειρη απόφασή του τού απένειμε τιμητικά ένα σπαθί, όπως φαίνεται από γαλλικά αρχεία.

Στις 28 Αυγούστου του 1828, έφτασε στη Μεθώνη επικεφαλής Εκστρατευτικού Σώματος, ύστερα από κοινή απόφαση των τριών Μεγάλων Δυνάμεων και σε εκτέλεση του Πρωτοκόλλου του Λονδίνου της 19ης Ιουλίου του 1828, το οποίο προέβλεπε την αποχώρηση του Αιγυπτιακού Στρατού από την Πελοπόννησο. Σκοπός του Σώματος του Maison ήταν η εκκένωση της Πελοποννήσου από τα εχθρικά στρατεύματα του Ιμπραήμ.

Ενδεικτική της κατάστασης που επικρατούσε είναι επιστολή του Κυβερνήτη της Ἑλλάδος Ι. Καποδίστρια. Το έγγραφο φέρει την υπογραφή του («Ἰω. Α. Καποδίστριας») και απευθύνεται προς το «Πανελλήνιον, πρός τούς καθ’ ὅλην τήν Ἐπικράτειαν Ἐκτάκτους  Ἐπιτρόπους καί πρός τούς Ἀρχηγούς τῶν κατά γῆν καί θάλασσαν δυνάμεων», με το οποίο ανακοινώνει την απόφαση της Γαλλίας να οργανώσει εκστρατεία υπό τον αντιστράτηγο Maison. Αίγινα, 13 Αύγουστου 1828.

Έντυπη επικεφαλίδα («ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ / Ο ΚΥΒΕΡΝΗΤΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ»), προσυπογράφει ὁ Γραμματεύς της Επικρατείας Σπ. Τρικούπης.

«… Ἐπειδή ἡ θέσις τῶν Αὐλῶν τῆς Ἀγγλίας καί τῆς Ῥωσσίας δέν ταῖς ἐπέτρεπε νά χορηγήσωσι το ἀνῆκον εἰς αὐτάς τῆς ἐκστρατείας ταύτης μέρος, ὁ Βασιλεύς τῆς Γαλλίας ἀνεδέχθη τοῦτο μόνος, ὥστε ἀπόκειται εἰς μόνα τά Γαλλικά στρατεύματα να ἀρχίσωσι καί νά προάξωσιν ἑτοίμως τό ἔργον τῆς Εἰρήνης, τήν ὁποίαν ἡ συνθήκη τοῦ Λονδίνου ὑπεσχέθη εἰς τήν Ἑλλάδα καί εἰς τήν Εὐρώπην. Ὁ Ἀντιστράτηγος Μαρκέσιος DeMaison, ἐτέθη ἐπί κεφαλῆς τῆς ἐκστρατείας ταύτης, οἱ συγκροτοῦντες την ὁποίαν πολεμισταί θέλουν φθάσει μετ’ ὀλίγας ἡμέρας εἰς τόν τόπον τόν ὁποῖον ἡ παρουσία τοῦ Ἰμπραήμ-Πασᾶ ἀνηλεῶς κατερήμωσε. Θέλουν φθάσει, ὁ τόπος οὗτος θέλει ἀπαλλαγῆ ἀπό τήν μάστιγα ταύτην, καί ἡ γονιμότης του ἐν τάχει θέλει ἀνακουφίσει ἐν μέρει τάς δυστυχίας μας…».

Η στρατιά αποτελείτο από 15.000 άνδρες και διακεκριμένους αξιωματικούς. Εκτός από στρατιωτικούς, στη γαλλική αποστολή συμμετείχαν πολλές σημαντικές προσωπικότητες διαφόρων επιστημονικών κλάδων, στις οποίες η Ελλάδα χρωστά έναν μεγάλο αριθμό σημαντικών μελετών, όπως για παράδειγμα τους πρώτους τοπογραφικούς χάρτες του νέου κράτους, τις πρώτες καταγραφές αρχαιολογικών χώρων, ακόμη και της πανίδας και χλωρίδας.

Στην γαλλική αποστολή συμμετείχαν σε διάφορες θέσεις και πολλοί Έλληνες. Ενδεικτικά παραπέμπουμε σε μία συστατική επιστολή της 31 Ιουλίου 1828, του συγγραφέα και διπλωμάτη CHATEAUBRIAND (François-René de), που αφορά τον Έλληνα αξιωματούχο Κωνσταντίνο Σχινά. Η επιστολή τον προτείνει για να συμμετάσχει στην γαλλική αποστολή στην Ελλάδα.

«Je crois (…) avoir l’honneur de vous proposer une chose utile au service du Roi, en vous demandant vos bontés pour le spathar Constantin Schinas, beau-frère du Prince Ypsilanti; il désire être employé dans l’expédition du Gal Maison. Vous connaissez déjà son affaire, et il vous l’expliquera encore mieux que moi (…)».

Ο Κωνσταντίνος Σχινάς ανέλαβε στη συνέχεια στην Ελλάδα καθήκοντα δικαστή, υπουργού δικαιοσύνης και ήταν ο πρώτος πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Ένα άλλο μέλος της ίδιας οικογένειας, ο Μιχαήλ Σχινάς, έλαβε και αυτός μέρος στην Εκστρατεία του Μωριά, και μάλιστα συμμετείχε στο επιστημονικό σκέλος (τμήμα Αρχαιολογίας) του Γαλλικού εκστρατευτικού σώματος. Ο Μιχαήλ Σχινάς έμενε στο Παρίσι μέχρι το 1827, και είχε συμβάλει στην αποστολή στην Ελλάδα, του γλυπτού «Ελληνοπούλα», του επιτύμβιου αγάλματος που σμίλεψε στη μνήμη του Μάρκου Μπότσαρη ο Γάλλος γλύπτης Pierre-Jean David d’ Angers.

Αν και η εκκένωση της Πελοποννήσου ολοκληρώθηκε τον Οκτώβριο του 1828, το γαλλικό Σώμα δεν αποχώρησε αμέσως. Επιδίωξη του Κυβερνήτη Ι. Καποδίστρια, ήταν η συμμετοχή της στρατιάς του Στρατηγού Maison στην απελευθέρωση της Δυτικής Ελλάδας και της Εύβοιας, επιδίωξη που βρισκόταν σε συμφωνία με τις οδηγίες του Γάλλου Υπουργού Πολέμου προς τον Maison (27 Αυγούστου 1828).

Παράλληλα, η γαλλική Κυβέρνηση διατύπωσε, μέσω του Στρατηγού Maison, μια πρόταση προς τον Κυβερνήτη της Ελλάδας για την οργάνωση Τακτικού Στρατού από Γάλλους αξιωματικούς. Η Γαλλία θα αναλάμβανε τα έξοδα για τη συντήρηση του Σώματος μέσω πίστωσης μηνιαίων χορηγήσεων και επιπλέον 100 περίπου Γάλλοι Αξιωματικοί θα αποσπόνταν στον Ελληνικό Στρατό, προκειμένου να εκπαιδεύσουν τους Έλληνες αξιωματικούς. Ο διοικητής θα ήταν, επίσης, πρόσωπο που θα υποδείκνυε ο Στρατάρχης. Πράγματι, Γενικός Διευθυντής του Τακτικού Σώματος διορίσθηκε ο Συνταγματάρχης Camille Alphonse Trézel, μετέπειτα υπουργός Πολέμου στη Γαλλία, τον Ιούλιο του 1829. Επιπλέον, ο Maison προσδιόρισε ότι η Γαλλία θα κατέβαλε 100.000 γαλλικά φράγκα κάθε μήνα υπό την προϋπόθεση ότι θα αναλώνονταν αποκλειστικά για τις ανάγκες του ελληνικού στρατεύματος. Η καταβολή των δόσεων αυτών διεκόπη όμως ξαφνικά, τον Ιούλιο του 1830, λόγω της μεταβολής της πολιτικής κατάστασης στη Γαλλία.

Παρόλα αυτά, τον Φεβρουάριο του 1829, η γαλλική Κυβέρνηση απέσπασε τη συγκατάθεση των συμμάχων της για τη διατήρηση στην Πελοπόννησο, μετά το πέρας των στρατιωτικών επιχειρήσεων, τμήματος του εκστρατευτικού Σώματος, αποτελούμενο από 5.000 άνδρες. Οι δυνάμεις της γαλλικής στρατιάς που παρέμειναν αναχώρησαν τέσσερα χρόνια αργότερα. Δυστυχώς, η προσπάθεια του Καποδίστρια να αξιοποιήσει τις γαλλικές ένοπλες δυνάμεις για την απελευθέρωση της Αττικής απέτυχε, καθώς προσέκρουσε στην αντίδραση άλλων μεγάλων δυνάμεων, οι οποίες δεν ήθελαν να αποδυναμωθεί περαιτέρω η Οθωμανική αυτοκρατορία (η οποία αντιμετώπιζε την επιθετικότητα της Ρωσίας), και επέμειναν για την άμεση αναχώρηση των γαλλικών στρατευμάτων.

Έτσι, αφού ολοκλήρωσε την αποστολή του, ο Στρατηγός Maison εγκατέλειψε το ελληνικό έδαφος στις 22 Μαΐου του 1829, λαμβάνοντας δώρο από τον Καποδίστρια δύο σπαθιά, ένα που άνηκε στον Καραϊσκάκη και ένα βυζαντινό, για εκείνον και τον υπασπιστή του, Durriu, όπως μαρτυρεί δημοσίευμα της Γενικής Εφημερίδος της Ελλάδος την ίδια ημέρα. Με το ίδιο πλοίο αναχώρησε από την Ελλάδα και ο Κάρολος Φαβιέρος.

Η αλληλογραφία του Στρατηγού με τον Κυβερνήτη, μετά την αποχώρηση του Maison είναι διαφωτιστική για την εκτίμηση που έχαιρε ο Στρατηγός από τον Καποδίστρια, αλλά και για την ευγνωμοσύνη του Maison προς τον Κυβερνήτη και την αφοσίωσή του στον ευγενή σκοπό της απελευθέρωσης της Ελλάδας.

Η εκστρατεία του Στρατηγού Maison, σε κάθε περίπτωση, διευκόλυνε το έργο του Καποδίστρια και κυρίως προετοίμασε την ελληνική επικράτεια για την επερχόμενη ανεξαρτησία. Όπως γράφει η εφημερίδα Αιών, η αποστολή του Στρατηγού Maison «έθεσε τον τελευταίον της Ελληνικής ανεξαρτησίας λίθον» συντελώντας από κοινού με τη ναυμαχία του Ναβαρίνου σε ευνοϊκές για την Ελλάδα διπλωματικές αποφάσεις εκ μέρους των Τριών Δυνάμεων.

Μετά την εκστρατεία στην Πελοπόννησο, o Maison απεσύρθη και διήγαγε ιδιωτικό βίο στη Γαλλία. Έλαβε μέρος στην αντιπολίτευση στη βουλή των Πατρικίων. Φιλελεύθερος στις απόψεις του υποστήριξε την Ιουλιανή Επανάσταση το 1830. Το ίδιο έτος, υπηρέτησε ως Υπουργός Εξωτερικών της χώρας του. Ακολούθως, υπηρέτησε ως πρέσβης στη Βιέννη και στην Αγία Πετρούπολη (1833). Επιπλέον, στις 30 Απριλίου 1835, σύμφωνα με το ατομικό του μητρώο, χρίσθηκε Υπουργός του Πολέμου και υπηρέτησε σε αυτή τη θέση μέχρι την 6η Σεπτεμβρίου 1836.

Τον βαθμό του Στρατάρχη τον έλαβε επί του βασιλέα Κάρολου Ι΄. Η απελευθέρωση της Ελλάδας, την οποία στη Γαλλία η κοινή γνώμη επιθυμούσε, συνέβαλε ώστε να του αποδοθεί ο βαθμός αυτός, στις 22 Φεβρουαρίου του 1829.

Ο Nicolas-Joseph Maison πέθανε στις 13 Φεβρουαρίου 1840 στο Παρίσι, σε ηλικία εβδομήντα ενός ετών και ύστερα από ολιγοήμερη και ξαφνική ασθένεια.

Στη διάρκεια της καριέρας του τιμήθηκε με πάρα πολλά παράσημα. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουμε το παράσημο του Μεγαλόσταυρου της Λεγεώνας της Τιμής που του απονεμήθηκε στις 23 Ιουλίου 1814, το παράσημο της Τάξης του Αγίου Λουδοβίκου το 1818, της Τάξης του Καρόλου Γ΄ της Ισπανίας το 1835, του Λεοπόλδου του Βελγίου το 1836, κ.α. Στην Ελλάδα τιμήθηκε με το παράσημο του Μεγαλόσταυρου του Σωτήρα στις 26 Νοεμβρίου 1834. Επιπλέον, το όνομά του είναι χαραγμένο στην Αψίδα του Θριάμβου στο Παρίσι, μαζί με τα ονόματα άλλων σπουδαίων στρατηγών της Γαλλίας. Στην Ελλάδα, το όνομά του φέρουν δρόμοι στην Αθήνα, την Πάτρα και την Καλαμάτα, για να θυμίζουν την ευγενική προσφορά του στην απελευθέρωση και αποκατάσταση της Πελοποννήσου και της Ελλάδος.

ΠΗΓΕΣ-ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

• Driault Édouard – Michel Lhéritier, Histoire diplomatique de la Grèce, de 1821 à nos jours, Vol. 1, Paris, Presses Universitaires de France, 1925.
• Gavard Ch., Gallérie des maréchaux de France, Paris, Galléries historiques de Versailles, 1839
• Pascallet Étienne, Notice historique sur M. le maréchal Marquis Maison – Extrait de la Revue générale biographique et nécrologique, Paris, Breteau – Pichery, 1845.
• Γενική Εφημερίς της Ελλάδος,
  • αρ. φ. 31, 24 Απριλίου 1829,
  • αρ. φ. 34, 4 Μαΐου 1829 (λόγος ευχαριστήριος προς τον Στρατάρχη),
  • αρ. φ. 38-39, 22 Μαΐου 1829,
  • αρ. φ. 78, 20 Νοεμβρίου 1829.
• Εφημερίδα Αθηνά, αρ. φ. 907, 8 Απριλίου 1842 έως αρ. φ. 909, 15 Απριλίου 1842.
• Εφημερίδα Αιών, αρ. φ. 6Μαρτίου 1840.
• Ηλεκτρονική βάση απονεμηθέντων παρασήμων της Λεγεώνας της Τιμής http://wwwcoulture.gouv.fr/documentation/leonore/leonore.htm, Dossier LΗ1698/41.
• Θεμελή-Κατηφόρη Δέσποινα, Το γαλλικό ενδιαφέρον για την Ελλάδα στην περίοδο του Καποδίστρια, 1828-1831, Αθήνα, Επικαιρότητα, 1985.
• Κρεμμυδάς Βασίλης, «Ο Γαλλικός Στρατός στην Πελοπόννησο. Συμβολή στην ιστορία της Καποδιστριακής περιόδου», Πελοποννησιακά, τόμος ΙΒ΄ (1976-1977), σσ. 75-102.
• Μπαλωτή Ξένη, Μαιζών, ένας μεγάλος Φιλέλληνας – Η εκστρατεία του στην Πελοπόννησο, Αθήνα, Ελληνική Ευρωεκδοτική, 1993.
• Παπαγεωργίου Στέφανος, Η στρατιωτική πολιτική του Καποδίστρια – Δομή, οργάνωση και λειτουργία του Στρατού Ξηράς της Καποδιστριακής περιόδου, Αθήνα, Εστία, 1986.

 

 

O Marie Henri Daniel Gaulthier de Rigny, γνωστότερος στην ελληνική ιστορία ως Ναύαρχος de Rigny, γεννήθηκε στις 2 Φεβρουαρίου 1782 στην πόλη Toul της περιοχής Meurthe της Γαλλίας. Ο πατέρας του, σύμφωνα με γαλλική βιογραφία, ονομαζόταν «Jean François Gautier de Rigni», ήταν στρατιωτικός και Ιππότης του Βασιλικού και Στρατιωτικού Τάγματος του Αγίου Λουδοβίκου. Ο Henry de Rigny τον έχασε στα δέκα του χρόνια. Η μητέρα του ονομαζόταν Perpétue Louis. Η οικογένειά του ήταν συντηρητικών φρονημάτων και βασιλόφρων, πράγμα που την ανάγκασε μετά τη Γαλλική Επανάσταση να εγκαταλείψει τη Γαλλία, αφήνοντας τον νεαρό de Rigny στη θεία του μαζί με τα υπόλοιπα αδέλφια του.

Ο de Rigny, αφού τελείωσε τις σπουδές του στη ναυτική ακαδημία του Brest, εισήχθη στο γαλλικό ναυτικό ως δόκιμος στη φρεγάτα «Embuscade» το 1798. Στη συνέχεια, εξελίχθηκε σε Υπαξιωματικό και τοποθετήθηκε στη φρεγάτα «La Bravoure» και ακολούθως στην «Le Muiron». Συμμετείχε σε πολλές επιχειρήσεις εναντίον του Αγγλικού στόλου και σε αποστολές στις γαλλικές Antilles. Το 1803 ήταν πλέον Ανθυποπλοίαρχος, και χρίσθηκε κυβερνήτης μιας κορβέτας. Το 1806 και το 1807 υπηρέτησε στη ναυτική φρουρά, η οποία είχε τεθεί υπό την αιγίδα του στρατού ξηράς. Πολέμησε στις εκστρατείες στην Πρωσία, στην Πολωνία, στις μάχες της Iena και του Pultusk, καθώς και στις πολιορκίες του Stralsund και του Graudentz, όπου τραυματίσθηκε.

Ο Henri de Rigny έλαβε μέρος και στην εκστρατεία στην Ισπανία το 1808, και συμμετείχε σε μάχες στη Rio-Secco και στη Sommo-Sierra, όπου τραυματίσθηκε και πάλι. Πολέμησε επίσης στο Wagram το 1809, με τον βαθμό του Υποπλοιάρχου. Το 1811 προήχθη σε Αντιπλοίαρχο, και το 1816 σε πλοίαρχο. Τον Μάιο του 1822 κλήθηκε να διοικήσει τις ναυτικές δυνάμεις της Γαλλίας στην Ανατολή. Την εποχή αυτή εκτέλεσε πολλές αποστολές κατά της πειρατείας Ελλήνων και Τούρκων στη Μεσόγειο και κατάφερε να διασφαλίσει ασφαλή ναυσιπλοΐα. Το κουράγιο του και τα προσόντα του, εκτιμήθηκαν και  προήθχη στον βαθμό του Υποναυάρχου το 1825.

Στο διάστημα της ναυτικής παρουσίας του στην Ανατολή παρακολουθούσε από κοντά τις συγκρούσεις μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων, και τα φιλελληνικά του συναισθήματα τον οδήγησαν πολλές φορές να ασκεί τον ρόλο του διαμεσολαβητή μεταξύ των Ελλήνων και των Τούρκων.

Στη μάχη των Μύλων για παράδειγμα, σύμφωνα με τα Πρακτικά της ελληνικής Γερουσίας και τον Ρήγα Παλαμήδη, ο Υψηλάντης έλαβε από τον de Rigny (που ήταν παρών στον κόλπο των Μύλων), συμβουλές και τρόφιμα που τον βοήθησαν να επιτύχει στον στόχο του. Μάλιστα ο Ναύαρχος de Rigny υποδέχθηκε στο πλοίο του και περιέθαλψε τον τραυματισμένο Στρατηγό Μακρυγιάννη. Επιπλέον, μετά την αποτυχημένη εκστρατεία της Καρύστου το 1826 και την πυρπόληση χωριών της περιοχής από τους Τούρκους, ο de Rigny διέσωσε έναν μεγάλο αριθμό Ελλήνων που προσπαθούσαν να διαφύγουν.

Κορυφαία περίπτωση, αποτελεί η παρέμβασή του για την απελευθέρωση Ελλήνων και Φιλελλήνων αιχμαλώτων μετά την αποτυχημένη μάχη του Χαϊδαρίου, αλλά και για την ασφαλή απομάκρυνση και συνθηκολόγηση της Φρουράς της Αθήνας που πολιορκείτο στην Ακρόπολη, χωρίς ελπίδα σωτηρίας, τον Ιούνιο του 1827. Η αλληλογραφία της Φρουράς με τον Ναύαρχο, που έχει δημοσιευθεί στη Γενική Εφημερίδα του Αυγούστου 1827, μαρτυρεί τις άοκνες προσπάθειές του για να εγγυηθεί την ασφάλεια των εξερχομένων του φρουρίου, πολεμιστών και του αμάχου πληθυσμού. Το Τακτικό Σώμα, μάλιστα, όπως γράφει ο Χρήστος Βυζάντιος, επιβιβάσθηκε στο δίκροτο του Ναυάρχου de Rigny, που είχε όλο το προηγούμενο διάστημα αναλάβει τη διαμεσολάβηση με τον Κιουταχή. Εκεί το Τακτικό Σώμα «έλαβε μεγάλη περιποίηση» μετά από την ταλαιπωρία που είχε υποστεί, ενώ οι υπόλοιποι πολεμιστές της φρουράς επιβιβάστηκαν σε άλλα γαλλικά πλοία.

Ο de Rigny επίσης ανέλαβε πολλές φορές πρωτοβουλίες για τη διανομή βοήθειας σε τρόφιμα προς ανακούφιση του στρατού, αλλά και του φτωχού ελληνικού πληθυσμού. Το γεγονός αυτό επιβεβαιώνεται και από την αλληλογραφία του Καποδίστρια με τους τρεις Ναυάρχους των συμμαχικών δυνάμεων.

Η μεγάλη στιγμή στην καριέρα του Ναυάρχου de Rigny, ήταν η συμμετοχή του τον Οκτώβριο του 1827 στην Ναυμαχία στο Ναβαρίνο. Ο de Rigny ήταν κυβερνήτης της ναυαρχίδας του γαλλικού στόλου (της φρεγάτας «La Sirène»). Ο Γαλλικός στόλος συνεργάσθηκε με αγγλικές και ρωσικές δυνάμεις. Οι Τρεις Δυνάμεις κλήθηκαν να επιβάλουν στους εμπόλεμους Έλληνες και Τουρκοαιγυπτίους τις αποφάσεις της Συνθήκης του Λονδίνου του Ιουνίου 1827 (Συνθήκη Ειρηνεύσεως της Ελλάδος), η οποία ζητούσε να σταματήσουν οι εχθροπραξίες και να ξεκινήσουν συνομιλίες για ειρήνευση, ενώ παράλληλα επέτρεπε την ίδρυση ελληνικού κράτους υπό την επικυριαρχία του Σουλτάνου. Η συνθήκη περιείχε ένα πολύ σημαντικό άρθρο, σύμφωνα με το οποίο η χώρα που δεν θα δεχόταν τους όρους θα εξαναγκαζόταν με τη βία από τις Μεγάλες Δυνάμεις να συνθηκολογήσει. Όπως ήταν αναμενόμενο, η ελληνική πλευρά δέχθηκε με προθυμία την πρόταση των τριών συμμάχων, ενώ η Τουρκία δεν δέχθηκε τη Συνθήκη.

Ο Ιμπραήμ είχε άλλα σχέδια, και συνέχιζε με αμείωτη ένταση τις πολεμικές επιχειρήσεις του στην Πελοπόννησο, στην στεριά και την θάλασσα, και την σταδιακή μεταφορά του ελληνικού πληθυσμού στην Αφρική. Να σημειώσουμε εδώ, ότι οι σύμμαχοι είχαν ζητήσει από τον Ελληνικό στόλο, που διοικούσε ο Cochrane, να αποσυρθεί στο Αιγαίο. Είχε μείνει όμως ο Hastings στον Κορινθιακό, ο οποίος μετά τη μάχη της Αγκάλης (Ιτέα), εξουδετέρωσε τον τουρκικό στόλο, με αποτέλεσμα να υποχρεώσει τον Ιμπραήμ να οργανώσει επιχειρήσεις στην περιοχή. Με την στάση του αυτή, έδωσε στον συμμαχικό στόλο το πρόσχημα που χρειαζόταν και να επιτύχει μία οριστική λύση.

Ο Τουρκοαιγυπτιακός στόλος ήταν σημαντικός και σε αριθμό πλοίων και σε δύναμη πυρός. Όμως τα πληρώματά του υστερούσαν σε ικανότητες, και δεν μπορούσαν να αντιμετωπίσουν τον συμμαχικό στόλο σε ανοικτή θάλασσα. Έτσι ο Ιμπραήμ επέλεξε να στήσει μία παγίδα στον συμμαχικό στόλο στο Ναβαρίνο, όπου θα μπορούσε να συγκεντρώσει την ισχύ των κανονιών των πλοίων του και αυτήν των κανονιών των οχυρών, και να έχει μεγάλες πιθανότητες επιτυχίας.

Οι στόλοι των τριών δυνάμεων εισήλθαν στον κόλπο του Ναβαρίνου και αγκυροβόλησαν, με στόχο να εφαρμόσουν την Συνθήκη. Δηλαδή είτε να πείσουν τον Ιμπραήμ να αποχωρήσει (πράγμα αδύνατον), είτε να καταστρέψουν τον στόλο του, και άρα την δυνατότητά του να ανεφοδιάζεται.

Ο Τουρκοαιγυπτιακός στόλος είχε προλάβει να προσορμιστεί στη λιμνοθάλασσα και είχε σχηματίσει ένα ημικύκλιο. Παρά τις προειδοποιήσεις του Άγγλου και του Γάλλου Ναυάρχου, ο Ιμπραήμ δεν συμμορφώθηκε και άνοιξε πυρ κατά αγγλικής λέμβου. Ακολούθησε η ναυμαχία, στις 8/20 Οκτωβρίου 1827, στην οποία ο στόλος του Ιμπραήμ καταστράφηκε σχεδόν ολοσχερώς από τον στόλο των τριών δυνάμεων. Ο Τουρκικός στόλος αποτελείτο από 89 σκάφη και 41 μεταγωγικά, ενώ τα πλοία των συμμάχων δεν ξεπερνούσαν τα 30. Ο απολογισμός της ναυμαχίας δημοσιεύθηκε στη εφημερίδα «Γενική Εφημερίς της Ελλάδος», την 19η Οκτωβρίου 1827.

Η ευρωπαϊκή και αμερικανική κοινή γνώμη δέχθηκε με ενθουσιασμό το αποτέλεσμα της ναυμαχίας, καθώς θεωρήθηκε ως νίκη ενός λαού που επί έξι χρόνια έχυνε το αίμα του για την ελευθερία του, χωρίς την πλήρη υποστήριξη που θα όφειλε να του παρέχει ο πολιτισμένος κόσμος. Η Ναυμαχία του Ναβαρίνου, έσωσε την Ελληνική Επανάσταση από την κατάρρευση και αποτέλεσε ένα αποφασιστικό βήμα για να εξασφαλισθεί λίγο αργότερα η ελληνική ανεξαρτησία.

Ο ρόλος των γαλλικών δυνάμεων και του Ναυάρχου de Rigny, ήταν καθοριστικός. Αξίζει να υπογραμμισθεί, ότι η νίκη αυτή ήταν σημαντική και για την Γαλλία, η οποία είχε πολύ καιρό να σημειώσει επιτυχία σε ναυμαχία. Ο Ναύαρχος de Rigny, είχε κατορθώσει να οργανώσει τον Γαλλικό στόλο και να τον καταστήσει εκ νέου αξιόμαχο και ισότιμο με αυτόν των άλλων μεγάλων δυνάμεων.

Αξίζει τέλος να υπενθυμισθεί, ότι η Ναυμαχία του Ναβαρίνου, ήταν η τελευταία σημαντική ναυμαχία στην ιστορία που διεξήχθη εξ ολοκλήρου με ιστιοφόρα σκάφη.

Η λαμπρή αυτή νίκη είχε ως αποτέλεσμα να τιμηθεί ο de Rigny στη Γαλλία με τον βαθμό του Αντιναυάρχου, τον τίτλο του κόμη και το λειτούργημα του ναυτικού διοικητού της Toulon.

Μετά τη Ναυμαχία του Ναβαρίνου, ο Ιμπραήμ βρέθηκε σε δυσχερέστατη θέση: τον Αύγουστο 1828 υπεγράφη συμφωνία μεταξύ του ηγεμόνα της Αιγύπτου Μωχάμεντ Άλη και του Ναυάρχου Κόδριγκτον. Η συμφωνία προέβλεπε να εγκαταλείψει ο τουρκο-αιγυπτιακός στρατός την Πελοπόννησο και να επιστρέψει στην Αίγυπτο. Ο Ιμπραήμ αρνείτο συστηματικά να τηρήσει τη συμφωνία, με αποτέλεσμα οι Γάλλοι να δημιουργήσουν την περίφημη εκστρατευτική αποστολή στον Μοριά (Expédition de Morée) με 15.000 στρατιώτες, για την εκκαθάριση του τόπου από τα τουρκοαιγυπτιακά στρατεύματα. Με σύντομες πολεμικές επιχειρήσεις των γαλλικών στρατευμάτων, υποστηριζόμενες ναυτικά από τον στόλο του de Rigny, καταλήφθηκαν κατά σειρά το κάστρο του Ναβαρίνου (6 Οκτωβρίου 1828), της Μεθώνης (7 Οκτωβρίου 1828), της Κορώνης (9 Οκτωβρίου 1828) και βεβαίως το κάστρο του Μοριά κοντά στο Ρίο της Πάτρας (30 Οκτωβρίου 1828). Σε όλες αυτές τις επιχειρήσεις, που θεμελίωσαν την ελευθερία της Ελλάδας, ο ρόλος του de Rigny ήταν καθοριστικός.

Ο Γάλλος Ναύαρχος de Rigny είχε έρθει ο ίδιος σε προσωπική συμφωνία με τον Ιμπραήμ για τη διαδικασία αποχώρησης και επιβίβασης των τουρκοαιγυπτιακών στρατευμάτων, όπως φαίνεται από διακανονισμό μεταξύ τους που δημοσιεύεται στην εφημερίδα L’Abeille Grecque, με ημερομηνία 7 Σεπτεμβρίου 1828. Αξίζει να σημειωθεί ότι το Γαλλικό εκστρατευτικό σώμα, είχε απαγορεύσει ρητά την αποχώρηση Ελληνικού πληθυσμού μαζί με τους Τουρκοαιγυπτίους, χωρίς να δέχεται καμία εξαίρεση και για κανένα λόγο.

Η ΕΕΦ έχει στη συλλογή της σημαντική ιδιόχειρη επιστολή που στέλνει ο Ναύαρχος de Rigny προς την Madame de Rigny στο Παρίσι με ημερομηνία “Την 14η (Οκτωβρίου 1828) εν Ναυαρίνω”. Δυστυχώς η ανάγνωση και μετάφραση της επιστολής δεν έχει γίνει δυνατή μέχρι τώρα, λόγω του εξαιρετικά δυσανάγνωστου γραφικού χαρακτήρα του συγγραφέα. Ωστόσο από λέξεις και τμήματα φράσεων, που μπορέσαμε να εντοπίσουμε και να μεταφράσουμε, μπορούμε με σιγουριά να πούμε ότι στις τρεις πυκνογραμμένες σελίδες της επιστολής, ο Δεριγνύ αναφέρεται σε προσωπικά ζητήματα αλλά κυρίως στην πορεία των επιχειρήσεων εκκαθάρισης: “… μόλις είδα την έξοδο (των στρατευμάτων του Ιμπραήμ) προς την Αίγυπτο, μία πλήρης εγκατάλειψη …”.

Η επιστολή μεταφέρθηκε με γαλλικό πολεμικό πλοίο στη Μασσαλία, όπου και απολυμάνθηκε, και στη συνέχεια με ταχυδρομική άμαξα στο Παρίσι όπου έφθασε τη 16η Νοεμβρίου 1828.

Λίγο καιρό αργότερα, ο de Rigny επέστρεψε στη Γαλλία, συνοδεύοντας τα γαλλικά στρατεύματα του Στρατάρχη Maison.

Το 1829, ο Ναύαρχος de Rigny ζήτησε να ονομασθεί Υπουργός των Ναυτικών, αλλά τελικά αρνήθηκε να αναλάβει τα καθήκοντά του, και μετά από αίτημά του, χρίσθηκε εκ νέου διοικητής των γαλλικών ναυτικών δυνάμεων της Ανατολής, θέση που κράτησε μέχρι το 1830, όταν λόγοι υγείας τον υποχρέωσαν να επιστρέψει και πάλι στην Τoulon.

Το 1830, και μετά την Ιουλιανή Επανάσταση, διορίσθηκε Υπουργός των Ναυτικών για ένα μικρό διάστημα, και έπειτα εκ νέου τον Μάρτιο του 1831. Το ίδιο έτος εκλέχθηκε βουλευτής, και παρέμεινε υπουργός. Κατά την θητεία του αγωνίσθηκε για τη διευθέτηση ζητημάτων που σχετίζονταν με τις προαγωγές των αξιωματικών, αλλά και την προστασία των γαλλικών συμφερόντων στις αποικίες της χώρας, μέσω νομοθετημάτων. Στις 4 Απριλίου 1834 χρίσθηκε Υπουργός Εξωτερικών, μέχρι τις 10 Νοεμβρίου. Στη συνέχεια πέρασε πάλι στο Υπουργείο Ναυτικών και παρέμεινε υπουργός μέχρι τις 4 Μαρτίου 1835. Έπειτα, παραιτήθηκε, αλλά διατήρησε τον τίτλο του Γενικού Γραμματέα των Ναυτικών.

Τον Ιούνιο του 1834 είχε εκλεγεί εκ νέου βουλευτής, ενώ τον Αύγουστο του 1835 υπηρέτησε σε γαλλική αποστολή στην Νάπολη. Με την επιστροφή του στη Γαλλία τον Οκτώβριο, ασθένησε.  Πέθανε στις 6 Νοεμβρίου 1835 στο Παρίσι, σε ηλικία 53 ετών. Έναν χρόνο περίπου πριν πεθάνει παντρεύτηκε την Adèle Narcisse Defontaine με την οποία απέκτησε μία κόρη που γεννήθηκε μετά τον θάνατό του.

Στον επικήδειο λόγο προς τιμήν του, που δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Le journal des débats, υπογραμμίζονται τα φιλανθρωπικά αισθήματα του de Rigny και το ακούραστο έργο του για την καταπολέμηση της πειρατείας στο Αιγαίο, για την προστασία των ελληνικών πληθυσμών, των ξεριζωμένων από τον τόπο τους, των αιχμαλώτων, των κυνηγημένων από Τούρκους και Αιγυπτίους και κυρίως των πεινασμένων για τους οποίους ο de Rigny μεριμνούσε με χρήματα και ρουχισμό που λάμβανε από τη Γαλλία. Ιδιαίτερα η συμβολή του στην ανταλλαγή και διάσωση Ελλήνων αιχμαλώτων από τον Ιμπραήμ, αποτυπώνεται γλαφυρά και στον γαλλόφωνο Τύπο της Ελλάδας.

Στη διάρκεια της καριέρας του τιμήθηκε με το παράσημο του Μεγαλόσταυρου του Τάγματος της Λεγεώνας της Τιμής, στις 12 Αυγούστου 1832, στη Γαλλία, με το ρωσικό παράσημο του Τάγματος του Αγίου Αλεξάνδρου Νέβσκι και το αγγλικό παράσημο του Τάγματος του Λουτρού, του διοικητού του Τάγματος των Αγίων Μωρίς και Λαζάρου, της Σαβοΐας. Στην Ελλάδα τιμήθηκε με το παράσημο του Μεγαλόσταυρου του Τάγματος του Σωτήρα.

Το όνομά του φέρουν πολλοί δρόμοι της Αττικής και άλλων πόλεων της Ελλάδας.

Παράλληλα, το βουνό Rigny στην Γροιλανδία, φέρει και αυτό το όνομα του μεγάλου Γάλλου Ναυάρχου.

Ακόμη το όνομά του έχει δοθεί σε δρόμους σε πολλές πόλεις στη Γαλλία (Παρίσι, Nancy, Toul, Saint-Amand-Longpré, Arc-lès-Gray).

Μνημείο στην Πύλο, αφιερωμένο στους γενναίους Ναυάρχους και πρωτεργάτες της Ναυμαχίας του Ναβαρίνου, αναγράφει  το όνομά του.

Ο de Rigny βοήθησε σημαντικά τον αγώνα των Ελλήνων κατά το μεγαλύτερό του μέρος, και με πολλές ευκαιρίες. Ως αρχηγός του γαλλικού στόλου στη Nαυμαχία του Ναβαρίνου το όνομά του μένει ανεξίτηλο να θυμίζει την καίρια σαφώς συμβολή του στην απελευθέρωση και ανεξαρτησία της Ελλάδας.

Η Ελλάδα και  οι Έλληνες τιμούν τον μεγάλο Ναύαρχο.

 

ΠΗΓΕΣ – ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

• Correspondance du comte J. Capodistrias, président de la Grèce, Tome 2, Genève, Paris, 1832.
• Driault Édouard – Michel Lhéritier, Histoire diplomatique de la Grèce, de 1821 à nos jours, τ. 1, Paris, Presses Universitaires de France, 1925.
• Ασπρέας Γεώργιος, Πολιτική ιστορία της νεωτέρας Ελλάδος (1821-1912), Αθήνα, Χρήσιμα βιβλία, 1930.
• Βακαλόπουλος Απόστολος, Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως του 1821, Αθήνα, ΟΕΔΒ, 1971.
• Βυζάντιος Χρήστος, Ιστορία των κατά την Ελλην. Επανάστασιν εκστρατειών και μαχών και των μετά ταύτα συμβάντων, ων συμμετέσχεν ο Τακτικός Στρατός, από του 1821 μέχρι του 1833, Αθήνα, χ.ε., 1901.
• Γενική Εφημερίς της Ελλάδος, τεύχη των ετών 1827 και 1828.
• Εφημερίδα Journal des Débats, 12 Νοεμβρίου
• Εφημερίδα L’Abeille Grecque, αρ. φ. 91, 17/29 Σεπτεμβρίου 1828, αρ. φ. 99, 16/28 Οκτωβρίου 1828, αρ. φ. 100, 20 Οκτωβρίου/1 Νοεμβρίου 1828.
• Ηλεκτρονική βάση απονεμηθέντων παρασήμων της Λεγεώνας της Τιμής http://www2.coulture.gouv.fr/documentation/leonore/leonore.htm, Dossier LΗ2330/67.
• Πρακτικά των συνεδριάσεων της Γερουσίας, Περίοδος Ε΄, 1858, συνεδρίαση 31/1/1857, Εν Αθήναις, Εκ του Δημοσίου Τυπογραφείου, 1858.

 

 

 

Ο Jean Henri Pierre Auguste Pauzié-Banne, όπως είναι το πλήρες όνομά του, ήταν αξιωματικός του Πυροβολικού στη Γαλλία. Απόφοιτος της Πολυτεχνικής Σχολής του Παρισιού, διετέλεσε διοικητής του Σώματος Πυροβολικού στην Ελλάδα, και, κυρίως, ιδρυτής και πρώτος διοικητής της Στρατιωτικής Σχολής Ευελπίδων στο Ναύπλιο.

Ο Pauzié-Banne γεννήθηκε στο Montpellier της περιφέρειας Hérault στην Γαλλία, στις 2 Ιουνίου του 1792. Ο πατέρας του ονομαζόταν François και η μητέρα του Diane Elisabeth Colondre. Στην επετηρίδα των μαθητών του Πολυτεχνικού Σχολείου αναφέρεται, εντούτοις, ως ορφανός και ως διεύθυνση κατοικίας έχει δηλωθεί η διεύθυνση του πεθερού του στο Παρίσι (81 rue du Faubourg du Roule, Paris, Seine). Το ατομικό του δελτίο εξετάσεων στη Σχολή αυτή υποδηλώνει ότι ο Pauzié εισήλθε στο Πολυτεχνείο 83^ος, στις 22 Οκτωβρίου 1810, με αριθμό μητρώου 2334, ενώ εξήλθε 32^ος στη σειρά των αξιωματικών του Πυροβολικού Ξηράς, τον Ιανουάριο του 1812, με τον βαθμό του Ανθυπολοχαγού.

Επιπλέον, μια μικρή φυσική περιγραφή του, που δίνει το ίδιο δελτίο, μαρτυρά τη μορφή του και τα χαρακτηριστικά του προσώπου του: είχε μαλλιά και φρύδια ξανθά, μέτωπο καλυμμένο, μύτη μακριά, μάτια μπλε, στόμα μέτριο, πηγούνι στρογγυλό, πρόσωπο γεμάτο και ύψος 1 μ. 69 εκ.

Ο Pauzié, αφού ολοκλήρωσε τη φοίτηση του στη Πολυτεχνική Σχολή, συνέχισε τις σπουδές του στη Στρατιωτική Σχολή του Metz, και το 1813-1814 υπηρέτησε στη Στρατιά του Μεγάλου Ναπολέοντα. Συμμετείχε σε διάφορες μάχες και τραυματίσθηκε σε δύο από αυτές.

Την εποχή που ο Κυβερνήτης Καποδίστριας ζήτησε στρατιωτικούς συμβούλους από τον Γάλλο υπουργό άμυνας, υπηρετούσε στο Υπουργείο Πολέμου και με απόφαση της γαλλικής κυβέρνησης, του ανατέθηκαν τα καθήκοντα του στρατιωτικού συμβούλου του Καποδίστρια. Έφθασε στην Ελλάδα στα τέλη του 1827 και ανέλαβε τα νέα του καθήκοντα στις 28 Ιανουαρίου 1828. Στον Ελληνικό στρατό έφθασε μέχρι τον βαθμό του Συνταγματάρχου.

Ο Ιωάννης Καποδίστριας επιθυμούσε τη σύσταση ενός ανεξάρτητου Σώματος Πυροβολικού («Τάγματος Πυροβολιστών»). Έτσι ανέθεσε περί το τέλος Ιουνίου 1828, στον λοχαγό τότε Pauzié, τη μελέτη για τη συγκρότηση και τη λειτουργία μιας Σχολής Πυροβολικού. Παράλληλα, ζήτησε να του υποβάλει σχέδιο οργάνωσης και κοστολόγιο της απαιτούμενης για τη Σχολή δαπάνης. Ο Pauzié υπέβαλε πλήρη μελέτη για τη θεωρητική και πρακτική εκπαίδευση των αξιωματικών του Πυροβολικού. Η μελέτη εκείνη προέβλεπε ότι ο αριθμός των μαθητών θα κυμαινόταν από είκοσι έως είκοσι πέντε, και καθόριζε τη διάρκεια φοίτησης στα δύο χρόνια.

Αρχικά, συστάθηκε το Τάγμα Πυροβολιστών με διάταγμα που εκδόθηκε στις 17 Αυγούστου 1828, και δύο ημέρες αργότερα, η διοίκηση του τάγματος ανατέθηκε στον Συνταγματάρχη Πυροβολικού, κόμη, Νικόλαο Πιέρρη. Δύο μήνες μετά, ανέλαβε τη διοίκηση του τάγματος ο Pauzié, για λίγο όμως διάστημα, οπότε ανέλαβε και πάλι ο Πιέρρης. Ο τελευταίος είχε υποβάλει τον Οκτώβριο του 1828 στον Κυβερνήτη νέο «Σχέδιο Διατάγματος δια το Σχολείον του Τάγματος των Πυροβολιστών». Το σχέδιο αυτό εφαρμόσθηκε τελικά στη Σχολή από την 15^η Νοεμβρίου 1828 μέχρι τις 12 Ιανουαρίου 1829, οπότε ένα μέρος της Σχολής συγχωνεύθηκε με τον «Λόχο των Ευελπίδων». Η Σχολή συνέχισε να λειτουργεί μέχρι τον Μάιο του 1829 ως σχολείο εφαρμογής με το όνομα «Σχολείον του Τάγματος των Πυροβολιστών» (École de Bataillon d’Artillerie), και παρείχε τεχνική και τακτική εκπαίδευση στους αξιωματικούς του Πυροβολικού, υπό τη διοίκηση του Πιέρρη. Ο «Λόχος των Ευελπίδων» είχε συσταθεί τον Ιούλιο του 1828 με στόχο την εκπαίδευση των αξιωματικών αλλά, παρά τις υψηλές προσδοκίες, δεν κατάφερε να ανταποκριθεί επάξια στο στόχο του με αποτέλεσμα ο Κυβερνήτης να διατάξει τη διάλυσή του και την αναδιοργάνωσή του σε νέες βάσεις.

Πέραν τούτων, στις 2 Δεκεμβρίου του 1828, ο Pauzié, σε συνεννόηση με τον Γάλλο πρόξενο στην Ελλάδα Antoine Juchereau de Saint-Denys, υπέβαλε πρόταση στον Κυβερνήτη για τη δημιουργία ενός στρατιωτικού πολυτεχνικού σχολείου στο Ναύπλιο. Ο Κυβερνήτης, παρότι θεώρησε τολμηρό το εγχείρημα, έδωσε τη συγκατάθεσή του και ονόμασε τον Pauzié «Έφορον», δηλαδή Επιθεωρητή του «Λόχου των Ευελπίδων» και της Σχολής Πυροβολικού επιφορτισμένο με τη συγκρότηση του Κεντρικού Πολεμικού Σχολείου. Πράγματι, στις 28 Δεκεμβρίου του 1828, ο Pauzié υπέβαλε λεπτομερές σχέδιο νόμου, με τίτλο «Κεντρικό Πολεμικό Σχολείο», σχέδιο που εγκρίθηκε από τον Κυβερνήτη με το υπ’ αριθ. 8683 διάταγμα της 12^ης Ιανουαρίου 1829. Στη συνέχεια του διατάγματος αυτού, ο «Λόχος των Ευελπίδων», και εν μέρει η Σχολή Πυροβολικού, έπαυαν την λειτουργία τους και οι σπουδαστές τους απορροφούνταν από το ανωτέρω Κεντρικό Πολεμικό Σχολείο. Διοικητής του Πολεμικού Σχολείου ονομάστηκε ο Pauzié, προαγόμενος από Λοχαγό σε Αντισυνταγματάρχη, με το αιτιολογικό, όπως αναφέρεται στη Γενική Εφημερίδα, ότι έπρεπε να φέρει βαθμό ανάλογο με τα καθήκοντά του.

Ακολούθως, ο Καποδίστριας ζήτησε από τον Pauzié να βρει κατάλληλο κατάλυμα για την εγκατάσταση του Σχολείου στο Ναύπλιο.

Μόλις λύθηκε το πρόβλημα της στέγασης, απομακρύνθηκαν οι ακατάλληλοι μαθητές και οι κενές θέσεις συμπληρώθηκαν από νέους που προέρχονταν από το ορφανοτροφείο της Αίγινας το οποίο φιλοξενούσε ορφανά των αγωνιστών της Επανάστασης. Το Σχολείο είχε σαν πρότυπο την Πολυτεχνική Σχολή του Παρισιού που επηρέασε πολλές άλλες ευρωπαϊκές σχολές στις αρχές του 19^ου αιώνα και ο διοικητής της Pauzié ήταν υπόλογος στη Γραμματεία των Στρατιωτικών του κράτους.

Κατά τη διάρκεια της θητείας του, ο Pauzié μεταρρύθμισε το Σχολείο από τη βάση του και αύξησε τη διάρκεια των σπουδών. Η εκπαίδευση των μαθημάτων, την οποία είχε προτείνει ο ίδιος, ήταν εγγεγραμμένη στο καταστατικό του Σχολείου και προέβλεπε τη λειτουργία τριών εκπαιδευτικών τάξεων.

Το πρόγραμμα σπουδών είχε βασισθεί στο αντίστοιχο πρόγραμμα της Γαλλικής Πολυτεχνικής Σχολής, αλλά υλοποιείτο σε κατώτερο επίπεδο και ήταν προσαρμοσμένο στις Ελληνικές ανάγκες. Ο Pauzié, στην προσπάθειά του να δημιουργήσει το Πολεμικό Σχολείο, είχε πολλά εμπόδια να αντιμετωπίσει. Ένα από αυτά ήταν η έλλειψη ελληνικών στρατιωτικών εγχειριδίων. Η πλειονότητα των βιβλίων ήταν στη γαλλική γλώσσα και χρειάζονταν να μεταφραστούν, παρότι η γαλλική γλώσσα κατείχε κυρίαρχη θέση στην εκπαίδευση των Ευελπίδων.

Οι εξετάσεις των πρώτων υποψηφίων πραγματοποιήθηκαν ενώπιον επιτροπής στην οποία προήδρευε ο Στρατηγός Trézel, αρχηγός του Ελληνικού Τακτικού Στρατού, τον Οκτώβριο του 1829 παρουσία και του Γάλλου Πρόξενου. Τα αποτελέσματα των εξετάσεων και ο συγχαρητήριος λόγος του διοικητού της Σχολής, δημοσιεύθηκαν στη Γενική Εφημερίδα της Ελλάδος, στις 23 Νοεμβρίου 1829. Τον Ιούλιο του 1831, οι πρώτοι μαθητές που είχαν αποφοιτήσει ήταν έτοιμοι να ενταχθούν στις τάξεις του στρατού με το βαθμό του Ανθυπολοχαγού. Έλαβαν τις επωμίδες των Ευέλπιδων υπαξιωματικών από τον ίδιο τον Κυβερνήτη. Οι πρώτοι απόφοιτοι ήταν μόλις οκτώ και εντάχθηκαν όλοι στο Πυροβολικό.

Τον Οκτώβριο του 1830, θεσμοθετήθηκε επιπλέον, η δημιουργία ενός «Συμβουλίου εκπαίδευσης και πειθαρχίας» το οποίο απαρτιζόταν από επτά μέλη και είχε επικεφαλής τον διοικητή της Σχολής, κατά τα πρότυπα του «Συμβουλίου Τελειοποίησης» της Πολυτεχνικής Σχολής του Παρισιού. Τον Αύγουστο του 1831, μετά την αποχώρηση του Pauzié, καθορίσθηκε ότι η ηλικία των υποψηφίων θα κυμαινόταν από 15 έως 20 ετών. Γενικά, από τις 12 Ιανουαρίου 1829 και μέχρι το 1834, ο συνολικός αριθμός των υποψηφίων ανήλθε σε 86 άτομα.

Σε αντικατάσταση του Πιέρρη, τον Μάρτιο του 1829, ο Pauzié ανέλαβε και πάλι τη διοίκηση του Τάγματος Πυροβολικού, παράλληλα με τη διοίκηση του Πολεμικού Σχολείου. Τα καθήκοντά αυτά τα διατήρησε μέχρι την αναχώρησή του από την Ελλάδα. Ο Pauzié αναδιοργάνωσε το συγκεκριμένο τάγμα που συμπεριέλαβε τελικά πέντε πυροβολαρχίες. Στις 4 Δεκεμβρίου 1829 το Σώμα γιόρτασε για πρώτη φορά, υπό την εποπτεία του Pauzié που είχε προαχθεί σε Συνταγματάρχη, τη μνήμη της Αγίας Βαρβάρας προστάτιδας του Πυροβολικού.

Από τη θέση αυτή, ο Pauzié αναδιοργάνωσε και τη Σχολή του Τάγματος Πυροβολικού που επαναλειτούργησε από τον Μάιο του 1830 μέχρι και τον Ιούνιο του 1831, με εμπλουτισμένο και αναθεωρημένο πρόγραμμα εκπαίδευσης και πρακτικής εξάσκησης.

Σύμφωνα με την έρευνα του Ανδρέα Καστάνη, ο Pauzié, δυστυχώς τον Δεκέμβριο του 1830 ήρθε σε διαμάχη με τον νέο αρχηγό του Τακτικού Στρατού Gerard, που είχε εν τω μεταξύ αντικαταστήσει τον Trézel, για υπηρεσιακούς λόγους. Το γεγονός αυτό οδήγησε τον Pauzié να υποβάλει την παραίτηση του στις 31 Ιουλίου. Ο Κυβερνήτης Καποδίστριας την έκανε δεκτή στις 12 Αυγούστου 1831. Ακολούθως, ο Pauzié αναχώρησε για τη Γαλλία στις 9 Δεκεμβρίου 1831.

Όταν έφθασε στη Γαλλία, προήχθη καθυστερημένα στον βαθμό του Ταγματάρχη στις 31 Δεκεμβρίου του 1835. Οι βαθμοί που είχε αποκτήσει στην Ελλάδα δεν ίσχυαν στη Γαλλία. Οι επίσημες επετηρίδες του γαλλικού Στρατού Ξηράς τον εμφανίζουν ενεργό μέχρι και το 1847. Το 1840 τον συναντάμε στην Αλγερία και το 1847 τον συναντάμε ως Επιθεωρητή του πυριτιδοποιείου στην πόλη Esquerdes. Επιπλέον, οι ελάχιστες Γαλλικές αναφορές επιβεβαιώνουν την ελληνική βιβλιογραφία, σύμφωνα με την οποία πέθανε ως Ταγματάρχης, στις 9 Φεβρουαρίου 1848.

Ο Pauzié τιμήθηκε με το μετάλλιο του Αγίου Ιωάννη, το παράσημο του Αγίου Λουδοβίκου και το παράσημο της Λεγεώνας της Τιμής στις 21 Μαρτίου του 1831, από το Γαλλικό κράτος. Στην Ελλάδα τιμήθηκε με το χρυσό παράσημο του Σωτήρα στις 20 Μαΐου/1^η Ιουνίου 1833.

Η  λειτουργεία και εκπαίδευση της Σχολής Ευελπίδων επηρεάσθηκε από τον Γάλλο Φιλέλληνα Pauzié, η οποία χρησιμοποιεί μέχρι σήμερα πολλά από τα παραγγέλματα που είχε επιλέξει ο ιδρυτής της.

 

ΠΗΓΕΣ-ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

• Fourcy A. Histoire de l’École Polytechnique, Paris, chez l’auteur, 1828.
• N. P. Hachette, Correspondance sur l’École Polytechnique à l’usage des élèves de cette école, janvier 1809-janvier 1813, Tome second, Paris, V. Courcier, 1814.
• Marielle C. P., Répertoire de l’École Impériale Polytechnique, Paris, Mallet-Bachelier, 1855.
• Αρχεία Ελληνικής Παλιγγενεσίας, Τόμος Δ΄, Εν Άργει Εθνική Συνέλευση 1828-1829, Αθήνα, 1973.
• ΓΑΚ Κερκύρας, Αρχείο Ιωάννη Καποδίστρια, Φάκελοι αρ. 70 και 214.
• Γενική Εφημερίς της Ελλάδος, Αίγινα, αρ. 10, Έτος Δ΄, 2 Φεβρουαρίου 1829.
• Γενική Εφημερίς της Ελλάδος, Αίγινα, αρ. 79, Έτος Δ΄, 23 Νοεμβρίου
• ΓΕΣ, Ιστορία Ελληνικού Πυροβολικού, Αθήνα, ΤΥΕΣ, 1997.
• Ηλεκτρονική βάση απονεμηθέντων παρασήμων της Λεγεώνας της Τιμής http://wwwculture.gouv.fr/documentation/leonore/leonore.htm, Dossier LΗ/2073/34.
• Καστάνης Ανδρέας, Η Στρατιωτική Σχολή των Ευελπίδων κατά τα πρώτα χρόνια της λειτουργίας της, 1828-1834, εκδ. Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2000
• Λαλούσης Χαράλαμπος, «O Ελληνικός Στρατός την περίοδο του πρώτου Κυβερνήτη της Ελλάδος Ιωάννη Καποδίστρια (1828-1831)», Στρατιωτική Επιθεώρηση, τ. 2 2000, σσ. 31-41.
• Παπαγεωργίου Στέφανος, Η στρατιωτική πολιτική του Καποδίστρια – Δομή, οργάνωση και λειτουργία του Στρατού Ξηράς της Καποδιστριακής περιόδου, εκδ. Εστία, Αθήνα 1986.
• Φωτόπουλος Χρήστος, «Το Σχολείον της Πυροβολικής, Νοέμβριος 1828-Μάιος 1829» Στρατιωτική Επιθεώρηση, τ. 1. 2015, σσ. 18-37.
• Φωτόπουλος Χρήστος, Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων, 1828-1998 – Αφιέρωμα για τα 170 χρόνια από την ίδρυσή της, τ. Α΄, εκδ. 7ο ΕΓ/ΓΕΣ, Αθήνα 1998. διοικητής του Σώματος Πυροβολικού και, κυρίως, ιδρυτής και πρώτος διοικητής της Στρατιωτικής Σχολής Ευελπίδων